Vì sao giá diesel tăng cao dù giá dầu thô chưa lập kỷ lục?
 |
| Hình ảnh cho thấy giá dầu thô, chi phí lọc dầu, phân phối và thuế ảnh hưởng như thế nào đến giá một lít xăng ở châu Âu. (Các số liệu chỉ mang tính minh họa - Ảnh: Euronews) |
Giá xăng dầu tại châu Âu cũng biến động theo giá dầu thô, nhưng vẫn ở mức rất cao. Nguyên nhân là giá bán lẻ không chỉ phụ thuộc vào dầu thô mà còn chịu ảnh hưởng lớn từ chi phí và khả năng lọc dầu thành xăng, dầu diesel.
Dù xe điện ngày càng phổ biến, xăng và dầu diesel vẫn chiếm tới 87,6% số ô tô du lịch đang lưu hành tại EU: 49,2% chạy xăng và 38,4% chạy dầu diesel.
Trong tuần bắt đầu từ ngày 31/8, giá xăng trung bình tại EU đạt 1,95 euro/lít, chỉ thấp hơn khoảng 4% so với mức kỷ lục 2,03 euro/lít vào tháng 6/2022. Dầu diesel ở mức 2,04 euro/lít, chỉ thấp hơn khoảng 3% so với kỷ lục 2,11 euro/lít hồi tháng 4/2026. Các mức giá này đã bao gồm thuế và phí.
Theo Sumit Ritolia, chuyên gia phân tích tại Kpler, vấn đề hiện nay không đơn thuần là thiếu dầu thô mà là thiếu công suất lọc dầu và nguồn cung sản phẩm tinh chế, đặc biệt là dầu diesel. Nói cách khác, dầu thô vẫn có thể được cung cấp, nhưng khả năng chuyển nó thành đúng loại nhiên liệu mà thị trường cần đang bị thu hẹp.
Vì sao châu Âu thiếu dầu diesel?
Lượng nhiên liệu dự trữ tại châu Âu đang ở mức thấp, trong khi xung đột tại Trung Đông và các cuộc tấn công vào nhà máy lọc dầu của Nga làm gián đoạn nguồn cung nhiên liệu tinh chế toàn cầu.
Sau khi Nga mở chiến dịch quân sự tại Ukraine, châu Âu phải chuyển sang nhập phần lớn dầu diesel và nhiên liệu máy bay từ Mỹ, Ấn Độ và Trung Đông.
Châu Âu là một trong những khu vực nhập khẩu dầu diesel và nhiên liệu máy bay lớn nhất thế giới nên có ảnh hưởng đáng kể đến giá toàn cầu. Khi nguồn cung từ Nga và Trung Đông bị hạn chế, các nước từng mua dầu diesel của Nga như Thổ Nhĩ Kỳ và Brazil cũng phải cạnh tranh với châu Âu để mua nhiên liệu từ Mỹ, Ấn Độ và các nguồn khác. Vì vậy, một sự gián đoạn ở một khu vực có thể khiến nguồn cung toàn cầu trở nên căng thẳng hơn.
Chi phí lọc dầu đang đẩy giá lên cao
Một yếu tố quan trọng khác là biên lợi nhuận lọc dầu - phần chênh lệch giữa giá xăng/dầu diesel và giá dầu thô dùng để chế biến chúng - đang ở mức rất cao.
Theo Reuters, giá xăng Eurobob E5 giao ngay cao hơn giá dầu Brent khoảng 62,07 USD/thùng, gần sát kỷ lục 62,10 USD/thùng hồi tháng 6/2022.
Trong khi đó, giá hợp đồng tương lai dầu diesel tại châu Âu từng cao hơn dầu Brent tới 78,91 USD/thùng, mức kỷ lục, trước khi giảm nhẹ xuống khoảng 77 USD.
Điều này cho thấy giá nhiên liệu hiện nay không còn phản ánh đơn thuần giá dầu thô. Công suất lọc dầu hạn chế, tồn kho thấp và sự gián đoạn nguồn cung nhiên liệu tinh chế đang khiến xăng và đặc biệt là dầu diesel trở nên đắt đỏ.
Giá dầu diesel cao cũng ảnh hưởng đến cả những hộ gia đình không sử dụng ô tô diesel, bởi dầu diesel được dùng rộng rãi trong vận tải hàng hóa, nông nghiệp và xây dựng. Chi phí nhiên liệu tăng vì thế có thể lan sang giá thực phẩm và nhiều hàng hóa khác.
Đây cũng là một trong những nguyên nhân khiến lạm phát tại khu vực eurozone tăng lên 3,3%, chủ yếu do giá năng lượng tăng.
Một lít xăng thực tế gồm những chi phí nào?
Giá một lít xăng tại cây xăng không chỉ bao gồm giá dầu thô, mà còn có chi phí lọc dầu, vận chuyển, phân phối và thuế. Vì vậy, ngay cả khi dầu thô giảm giá, giá bán lẻ chưa chắc giảm tương ứng.
Tại châu Âu, các nhà máy lọc dầu đang hoạt động với công suất cao trong khi lượng tồn kho thấp. Theo Insights Global, lượng xăng do các doanh nghiệp độc lập nắm giữ tại khu vực Amsterdam-Rotterdam-Antwerp giảm xuống 752.000 tấn vào cuối tháng 8, mức thấp nhất kể từ tháng 9/2021, trước khi phục hồi nhẹ vào tuần sau.
Các nhà máy lọc dầu ở châu Âu và Mỹ cũng gần như hoạt động hết công suất. Công suất vận hành của các nhà máy châu Âu đang ở mức cao nhất trong khoảng 3-4 năm, trong khi tại Mỹ đạt khoảng 98% vào tuần cuối tháng 8. Điều này đồng nghĩa thị trường gần như không còn nhiều công suất dự phòng để ứng phó nếu nguồn cung bị gián đoạn.
Các chuyên gia cũng cảnh báo về mùa bảo dưỡng nhà máy lọc dầu vào mùa thu và nguy cơ bão ảnh hưởng đến các nhà máy ở vùng vịnh Mỹ. Nếu trì hoãn bảo dưỡng quá lâu để tận dụng lợi nhuận cao, các nhà máy có thể đối mặt với rủi ro sự cố và đóng cửa ngoài kế hoạch.
Giá nhiên liệu có thể còn cao bao lâu?
Giá xăng có thể hạ nhiệt phần nào trong thời gian tới khi nhu cầu đi lại mùa hè giảm và thị trường chuyển sang loại xăng mùa đông có chi phí thấp hơn.
Tuy nhiên, dầu diesel có khả năng duy trì giá cao lâu hơn, có thể kéo dài sang mùa thu và mùa đông. Nguyên nhân là nhu cầu dầu diesel mùa đông tăng, tiêu chuẩn nhiên liệu chặt chẽ hơn và hoạt động bảo dưỡng nhà máy có thể làm giảm sản lượng đúng thời điểm nhu cầu nhiên liệu sưởi ấm bắt đầu tăng.
Nguồn cung có thể được cải thiện nếu Trung Quốc và Ấn Độ tăng xuất khẩu dầu diesel sang châu Âu. Trung Quốc có nguồn hàng nhưng vẫn ưu tiên bảo đảm nguồn cung trong nước, trong khi Ấn Độ có cả công suất lọc dầu và lượng nhiên liệu sẵn sàng xuất khẩu.
Dầu thô giảm giá chưa chắc khiến xăng dầu giảm ngay
Ngay cả khi giá dầu thô đi xuống, giá tại cây xăng cũng không nhất thiết giảm mạnh ngay lập tức. Những nút thắt chính hiện nay nằm ở công suất lọc dầu dự phòng hạn chế, thiếu nhiên liệu thành phẩm và lượng tồn kho thấp.
Theo các chuyên gia, để giá nhiên liệu tại châu Âu giảm đáng kể, cần đồng thời có: Tuyến eo biển Hormuz hoạt động ổn định trở lại. Xuất khẩu nhiên liệu từ Trung Đông và Nga phục hồi. Các nhà máy lọc dầu tiếp tục hoạt động ổn định. Ấn Độ, Trung Quốc và các nước khác tăng xuất khẩu. Lượng nhiên liệu dự trữ tại châu Âu được bổ sung.
Nếu xung đột tiếp tục kéo dài, giá có thể còn tăng vì nhu cầu toàn cầu vẫn vượt nguồn cung. Khi đó, giá cao hơn có thể buộc nhu cầu giảm xuống để thị trường cân bằng.
Ngược lại, nếu có một thỏa thuận chính trị đáng tin cậy và việc vận chuyển qua eo biển Hormuz được khôi phục, giá dầu thô có thể giảm rất nhanh. Giá dầu diesel cũng sẽ giảm, nhưng có thể chậm hơn do tình trạng thiếu nhiên liệu thành phẩm và tồn kho thấp.
Tóm lại, muốn giá xăng dầu tại châu Âu giảm rõ rệt, không chỉ cần dầu thô rẻ hơn mà còn phải giải quyết tình trạng thiếu dầu diesel, công suất lọc dầu hạn chế và tồn kho thấp. Nếu không, cạnh tranh để mua các lô dầu diesel sẵn có sẽ vẫn rất gay gắt.
Nh.Thạch
AFP
- Mỹ - Iran sẽ đạt thỏa thuận vào cuối tháng 9?
- Doanh nghiệp năng lượng ASEAN chịu ảnh hưởng ra sao từ khủng hoảng Hormuz?
- Nhu cầu dầu toàn cầu trước nguy cơ suy giảm dài hạn
- Khủng hoảng Hormuz thúc đẩy sự dịch chuyển của thị trường năng lượng
- Khủng hoảng Hormuz: Châu Á thay đổi chiến lược năng lượng ra sao?