Venezuela và “canh bạc dầu khí” mới

Tổng thống lâm thời Venezuela Delcy Rodríguez mới đây thông báo đã xây dựng xong khung pháp lý cần thiết để tư nhân hóa ngành dầu khí, qua đó chấm dứt thế độc quyền của PDVSA.

Động thái này phù hợp với các yêu cầu của Tổng thống Mỹ Donald Trump và diễn ra trong bối cảnh Washington đang nới lỏng các hạn chế đối với hoạt động thương mại với Venezuela. Dù vẫn còn nhiều dấu hỏi về việc Venezuela có đủ điều kiện để các công ty năng lượng nước ngoài đầu tư hay không, đây vẫn là một bước tiến rất lớn theo hướng tích cực, loại bỏ một trong những mối lo ngại cốt lõi của các tập đoàn dầu khí lớn. Tuy vậy, những rủi ro vẫn hiện hữu, đặc biệt là tình trạng xuống cấp nghiêm trọng của hạ tầng dầu khí Venezuela.

“Nút thắt” được tháo gỡ

Sau khi Tổng thống Venezuela Nicolas Maduro và phu nhân Cilia Flores bị lực lượng Mỹ bắt giữ tại Caracas hồi tháng 1/2026, Washington đã nhanh chóng khôi phục quan hệ thương mại với Venezuela. Ông Trump đã yêu cầu chính quyền lâm thời do Delcy Rodríguez dẫn đầu cần tuân thủ chỉ đạo từ Nhà Trắng. Một ưu tiên then chốt của Nhà Trắng là mở cửa trở lại ngành dầu khí Venezuela cho đầu tư nước ngoài, trong bối cảnh ông Trump tích cực vận động các tập đoàn năng lượng lớn rót vốn vào quốc gia này.

Tuy nhiên, trong cuộc gặp với ông Trump, Giám đốc điều hành của ExxonMobil, Darren Woods, thẳng thắn cho rằng, Venezuela hiện “không thể đầu tư”. Ông nhấn mạnh: “Cần phải có những thay đổi rất lớn đối với khung thương mại và hệ thống pháp lý. Phải có các cơ chế bảo vệ đầu tư bền vững và cần sửa đổi luật hydrocarbon của quốc gia này”. Trong khi đó, một số CEO khác tỏ ra lạc quan hơn, dù chưa đưa ra bất kỳ cam kết đầu tư cụ thể nào.

Tổng thống lâm thời Venezuela Delcy Rodríguez

Sự dè dặt của CEO Exxon là dễ hiểu. Dưới thời cố Tổng thống Hugo Chávez, Caracas từng quốc hữu hóa các tài sản dầu khí do ExxonMobil và ConocoPhillips kiểm soát, khiến hai hãng này rút lui và chịu thiệt hại lớn, đồng thời kéo theo làn sóng kiện tụng quốc tế về bồi thường. Những ký ức này khiến các công ty lớn e ngại quay lại Venezuela nếu không có một khung pháp lý bền vững và bảo đảm chống quốc hữu hóa.

Tuy nhiên, cơ sở hạ tầng dầu mỏ xuống cấp nghiêm trọng, cùng chi phí khai thác cao và mức chiết khấu sâu đối với dầu nặng, vẫn là những rào cản lớn. Dù giá hòa vốn trung bình của Venezuela ước khoảng 42-56 USD/thùng, con số này cao hơn đáng kể tại vành đai Orinoco - khu vực khai thác chủ lực, chiếm khoảng 80% sản lượng và phần lớn trong tổng trữ lượng 303 tỉ thùng. Tại đây, các mỏ đang vận hành hòa vốn quanh mức 49,26 USD/thùng, trong khi dự án mới hoặc cần cải tạo có thể phải đạt tới 80 USD/thùng.

Với giá Brent hiện quanh mức 67 USD/thùng, việc chi hàng tỉ USD vốn đầu tư để phát triển dầu thô siêu nặng, hàm lượng lưu huỳnh cực cao tại Orinoco rõ ràng là khó khả thi về mặt kinh tế. Điều này càng bất lợi hơn khi dầu nặng của Venezuela được bán với mức chiết khấu sâu so với giá chuẩn Brent toàn cầu. Chủng loại dầu xuất khẩu chủ lực của Venezuela có tên Merey - một loại dầu nặng với độ API khoảng 15 độ và hàm lượng lưu huỳnh trên 2%. Merey là hỗn hợp giữa dầu siêu nặng từ Orinoco và dầu nhẹ ngọt Santa Barbara.

Để dầu có thể chảy, vận chuyển và đưa ra thị trường, người ta phải trộn nó với dầu nhẹ như Santa Barbara, condensate hoặc naptha. Dầu Santa Barbara là loại dầu ngọt nhẹ được khai thác tại mỏ Santa Barbara trên đất liền Venezuela, có độ API khoảng 39 độ và hàm lượng lưu huỳnh chỉ 0,48%.

Sản lượng dầu nhẹ của Venezuela sụt giảm mạnh do thiếu đầu tư phát triển mỏ và bảo dưỡng đầu giếng, tình trạng càng trầm trọng khi Washington siết chặt trừng phạt. Thiếu hụt dầu nhẹ và condensate kéo dài khiến sản lượng rơi xuống mức thấp kỷ lục khoảng 500.000 thùng/ngày năm 2020. Chỉ khi Iran cung cấp condensate sang Venezuela, PDVSA mới từng bước phục hồi. Khi giấy phép cho Chevron khai thác dầu tại Venezuela được khôi phục, tập đoàn này đã phải nhập naptha từ Mỹ để nâng cấp dầu nặng do các hạn chế của Bộ Tài chính Mỹ không cho phép sử dụng sản phẩm từ Iran.

Sự thận trọng của Chevron

Dầu tại vành đai Orinoco đặc biệt khó và tốn kém để khai thác. Việc nâng dòng dầu siêu nặng, có độ nhớt rất cao, đòi hỏi các kỹ thuật và thiết bị chuyên dụng, làm gia tăng chi phí khai thác và giải thích vì sao dầu Orinoco có mức hòa vốn cao. Khó khăn càng lớn hơn ở khâu chế biến và lọc hóa. Tính chất đặc, hàm lượng lưu huỳnh cao và lượng tạp chất lớn của dầu nặng đòi hỏi các thiết bị chuyên biệt như cracking xúc tác tầng sôi, cốc hóa trì hoãn, hệ thống thu hồi lưu huỳnh và tháp hấp thụ amine.

Do đặc tính phức tạp và chi phí chế biến cao, dầu nặng như Merey luôn bị chiết khấu sâu so với Brent. Theo Tổ chức Các nước xuất khẩu dầu mỏ (OPEC), năm 2025, giá trung bình của Merey đạt 56,68 USD/thùng, mức chiết khấu trung bình cả năm so với Brent là 12,28 USD/thùng (Brent bình quân 69,14 USD/thùng). Dù việc dỡ bỏ trừng phạt của Mỹ sẽ giúp giá Merey cải thiện, loại dầu này vẫn được dự báo sẽ thấp hơn Brent khoảng 10 USD/thùng. Khi kết hợp mức chiết khấu lớn này với giá hòa vốn cao, rất khó để thấy các công ty năng lượng quốc tế có thể đầu tư sinh lời vào các dự án dầu nặng tại vành đai Orinoco.

Nhà máy Lọc dầu Puerto La Cruz thuộc Công ty dầu khí quốc doanh PDVSA ở Puerto La Cruz, Venezuela

Bất chấp những thách thức đó, “ông lớn” năng lượng Mỹ Chevron vẫn có kế hoạch mở rộng sản lượng tại 5 dự án mà hãng nắm giữ quyền lợi. Chevron, hoạt động tại Venezuela từ năm 1923, được xem là doanh nghiệp Mỹ có vị thế tốt nhất để hưởng lợi từ việc mở cửa trở lại ngành dầu khí nước này. Sau khi công bố kết quả kinh doanh quý IV/2025 vượt kỳ vọng vào tuần trước, Chủ tịch kiêm CEO Mike Wirth cho biết Chevron sẽ mở rộng sản lượng tại Venezuela.

Giám đốc Tài chính Chevron Eimear Bonner cho biết công ty có thể tăng sản lượng tại Venezuela thêm tới 50% trong vòng 18 tháng đến 2 năm. Hiện Chevron đang khai thác khoảng 250.000 thùng/ngày tại Venezuela, đồng nghĩa với việc sản lượng có thể đạt tới 375.000 thùng/ngày vào năm 2028. Ông Wirth cũng cho biết Chevron hiện có công suất khoảng 100.000 thùng/ngày tại các nhà máy lọc dầu ở Mỹ, vốn được thiết kế chuyên biệt để xử lý dầu nặng của Venezuela.

Cam kết này được đưa ra dù lợi nhuận trên mỗi cổ phiếu trong quý IV/2025 của Chevron giảm đáng kể so với quý trước đó và cùng kỳ năm trước. Tuy nhiên, Chevron dự kiến sẽ tài trợ cho tăng trưởng sản lượng bằng chính dòng tiền từ hoạt động bán dầu để phát triển các dự án hiện hữu, thay vì rót thêm vốn mới vào quốc gia này. Cách tiếp cận thận trọng đó cho thấy ngay cả các tập đoàn dầu khí lớn cũng vẫn do dự trong việc cam kết hàng trăm tỉ USD vốn đầu tư cần thiết để hồi sinh toàn diện ngành dầu khí Venezuela.

Minh Quân