Trung Quốc cảnh báo "mất kiểm soát" khi Hormuz căng thẳng, nguồn cung dầu toàn cầu rung chuyển

Trung Quốc đã cảnh báo về một "tình huống mất kiểm soát" trong bối cảnh khủng hoảng tại eo biển Hormuz leo thang, đồng thời kêu gọi tất cả các bên chấm dứt các hoạt động quân sự khi cuộc chiến liên quan đến Iran bước vào giai đoạn then chốt và đe dọa nguồn cung năng lượng toàn cầu.

Ngày 21/3, Tổng thống Mỹ Donald Trump đã đưa ra tối hậu thư 48 giờ yêu cầu Tehran chấm dứt việc đóng cửa eo biển Hormuz - tuyến đường hẹp tại vùng Vịnh vận chuyển khoảng 20% nguồn cung dầu và khí đốt toàn cầu - nếu không sẽ phải đối mặt với các cuộc tấn công nhằm vào cơ sở hạ tầng năng lượng trọng yếu.

Người phát ngôn Bộ Ngoại giao Trung Quốc, ông Lâm Kiếm, phát biểu với báo chí tại Bắc Kinh ngày 23/3 rằng, xung đột đang diễn ra và tình hình quanh Hormuz đã đe dọa an ninh năng lượng toàn cầu cũng như nguồn cung dầu của Trung Quốc, đồng thời nhấn mạnh rằng "việc sử dụng vũ lực chỉ dẫn đến một vòng xoáy luẩn quẩn".

"Nếu chiến sự tiếp tục mở rộng và tình hình xấu đi, toàn bộ khu vực có thể rơi vào trạng thái mất kiểm soát", ông Lâm nói khi bình luận về những cảnh báo từ phía Tổng thống Trump.

Bắc Kinh duy trì quan hệ với Iran - quốc gia đã bị các cuộc không kích của Mỹ và Israel nhắm tới từ cuối tháng 2 - nhưng cũng khẳng định không ủng hộ các cuộc tấn công của Tehran nhằm vào các quốc gia vùng Vịnh có đặt căn cứ quân sự Mỹ, đồng thời kêu gọi một lệnh ngừng bắn.

Ông Trump, người đã hoãn chuyến thăm Bắc Kinh trong tháng này để tập trung vào cuộc chiến, đã kêu gọi Trung Quốc và các quốc gia khác hỗ trợ khôi phục hoạt động lưu thông qua eo biển Hormuz.

Cho đến nay, Trung Quốc chưa đưa ra phản hồi trực tiếp đối với lời kêu gọi này, song đã nỗ lực đóng vai trò trung gian tại Trung Đông bằng cách cử đặc phái viên Trạch Quân đi công du khu vực nhằm thúc đẩy hạ nhiệt căng thẳng.

Các quan chức Trung Quốc cũng tăng cường tiếp xúc ngoại giao trong những tuần gần đây, tiến hành đàm phán với Iran và các quốc gia trong khu vực nhằm đảm bảo ít nhất một phần dòng chảy dầu và khí đốt vẫn được duy trì qua Hormuz.

Dù hoạt động vận tải nói chung qua eo biển Hormuz gần như đình trệ, một số tàu chở dầu - đặc biệt là những tàu có liên quan đến Trung Quốc - vẫn tiếp tục đi qua tuyến đường này theo các thỏa thuận đặc biệt, cho thấy ảnh hưởng của Bắc Kinh đối với Tehran.

Mặc dù thể hiện sự ủng hộ về mặt chính trị đối với Iran, Trung Quốc vẫn tỏ ra thận trọng trong việc cung cấp hỗ trợ quân sự, đồng thời cũng chỉ trích các cuộc tấn công của Iran nhằm vào các quốc gia láng giềng ở vùng Vịnh.

Ngoại trưởng Trung Quốc Vương Nghị trước đó trong tháng đã cảnh báo rằng xung đột này có nguy cơ làm mất ổn định toàn bộ hệ thống quốc tế.

"Cuộc chiến lẽ ra không nên xảy ra, và việc sử dụng vũ lực chỉ làm gia tăng thù hận và xung đột", ông Vương nói.

Phản ứng thận trọng của Trung Quốc phản ánh điều mà các nhà phân tích gọi là chính sách "trung lập chiến lược" - duy trì quan hệ với tất cả các bên trong khi tránh bị cuốn vào xung đột.

Thế tiến thoái lưỡng nan của Bắc Kinh

Trung Quốc là quốc gia nhập khẩu dầu thô lớn nhất thế giới và cũng là khách hàng lớn nhất của dầu mỏ Iran, phần lớn được bán với giá chiết khấu do các lệnh trừng phạt của phương Tây.

Các nhà phân tích cho rằng Bắc Kinh có thể ở vị thế tốt hơn nhiều quốc gia khác trong việc hấp thụ các cú sốc ngắn hạn, nhờ vào lượng dự trữ dầu chiến lược lớn có thể giúp giảm thiểu tác động tức thời của việc gián đoạn nguồn cung.

Tuy nhiên, các nhà kinh tế cảnh báo rằng sự bất ổn kéo dài tại vùng Vịnh có thể đe dọa triển vọng kinh tế rộng lớn hơn của Trung Quốc.

Dữ liệu thương mại của Trung Quốc trong tháng 1 và 2, trước khi chiến sự nổ ra, cho thấy tăng trưởng kinh tế của nước này phụ thuộc lớn vào xuất khẩu và thương mại quốc tế, khiến nước này dễ bị tổn thương trước các gián đoạn trong các tuyến vận tải toàn cầu.

Bắc Kinh duy trì quan hệ kinh tế sâu rộng không chỉ với Iran mà còn với Ả Rập Xê-út, Các Tiểu vương quốc Ả Rập Thống nhất (UAE) và nhiều quốc gia vùng Vịnh khác. Trong những năm gần đây, các công ty Trung Quốc đã đầu tư hàng tỷ USD vào các cảng biển, cơ sở năng lượng và trung tâm logistics trong khu vực.

Trung Đông cũng là hành lang quan trọng trong Sáng kiến Vành đai và Con đường của Trung Quốc, kết nối châu Á với châu Âu và châu Phi thông qua mạng lưới các dự án hạ tầng và tuyến thương mại.

Bình An