Mâu thuẫn giữa UAE và KSA trong OPEC+ phục vụ lợi ích của ai?

Thái tử Ả rập Saudi Mohammed bin Salman và Thái Tử UAE Mohammed bin Zayed năm 2018. Ảnh: Anadolu Agency/Anadolu. Bloomberg

Hiện chưa có thông tin chính thức về lý do KSA và UAE không đạt được đồng thuận tại cuộc họp của OPEC+, nhưng có nhiều giả thuyết về sự việc này, từ “âm mưu xanh” đến cạnh tranh vị trí lãnh đạo giữa các nước sản xuất dầu mỏ trên thế giới. Cho đến nay, nhiều ý kiến cho rằng, hai thành viên quan trọng của OPEC+ sẽ làm hòa.

Về mặt chính thức, bất đồng nảy sinh khi UAE đồng ý gia hạn thỏa thuận OPEC+ từ tháng 04/2022 sang tháng 12/2022, nhưng lại đề xuất tăng hạn ngạch khai thác dầu thô của mình. Phía KSA không đồng ý vì cho rằng, đề xuất của UAE sẽ tạo tiền lệ khuyến khích các đề xuất tương tự từ các thành viên OPEC+ khác. Phía Nga, Mỹ, Kuwait đang kêu gọi các bên đưa ra một giải pháp mang tính thỏa hiệp. Không giống như cuộc khủng hoảng giá dầu trước đó vào tháng 4/2020 khi Nga và KSA là các bên trong cuộc xung đột, thị trường dầu mỏ trong tháng 7/2021 không tính đến khả năng giá dầu suy thoái. Giá dầu đang giữ vững ở mức chấp nhận được là hơn 70 USD/thùng và thị trường đang “nóng” bởi các cuộc đàm phán về sự thiếu hụt nguồn cung dầu thô có thể xảy ra.

Giới đầu tư tại Wall Street đã đưa ra giả thuyết về mâu thuẫn giữa KSA và UAE trong liên minh OPEC+. Theo một số nguồn tin, UAE đã bắt kịp Nga trong việc thăm dò trữ lượng dầu thô, muốn có thị phần lớn hơn trên thị trường dầu toàn cầu để tối đa hóa nguồn thu từ trữ lượng tài nguyên của mình cho đến thời điểm nhu cầu trên thị trường hạ nhiệt. Sự thay đổi này trong chiến lược của UAE được đánh giá là lớn nhất trong chính sách dầu mỏ của vương quốc này. Chính xác hơn là mong muốn của tập đoàn dầu mỏ quốc gia Abu Dhabi (ADNOC) sớm hoàn trả các khoản đầu tư đã phân bổ vào sản xuất dầu khí.

Trước đó vào tháng 11/2020, có thông tin cho rằng, chính quyền UAE đã quyết định tăng vốn đầu tư vào ADNOC lên 121 tỷ USD trong vòng 5 năm. Tập đoàn này dự kiến sẽ khai thác tối đa sản lượng dầu thu hồi, chế biến để phân phối ra thị trường. Ngoài ra, vào ngày 19/11/2020, UAE đã đe dọa sẽ rời khỏi OPEC+ nếu hạn ngạch sản xuất của nước này không được tăng lên. Đề xuất đơn phương của UAE tại thời điểm đó đã không thể tạo đột phá và tiếp tục được lặp lại vào tháng 7/2021. Có thể nỗ lực giành vị trí dẫn đầu trong khu vực đã thúc đẩy Lãnh đạo UAE đưa ra một chiến lược địa chính trị và kinh tế độc lập hơn, khiến con đường của KSA và UAE dần trở nên khác biệt. Đặc biệt đó là những vấn đề liên quan cuộc chiến ở Yemen, hợp tác với Israel và sự cô lập Qatar. Tất cả những vấn đề này có thể giảm dòng tài chính từ KSA sang UAE. Do đó, UAE thống nhất quyết định đầu tư vào tài nguyên dầu khí của chính mình.

Cần lưu ý rằng, sự thay đổi trong đường lối kinh tế và đối ngoại của UAE xảy ra vào thời điểm có sự thay đổi lãnh đạo tại Mỹ. Các đảng viên truyền thống của Đảng Dân chủ ít ủng hộ chính quyền KSA. Đặc biệt, Tổng thống Joe Biden đã cho biết rằng, Mỹ sẽ chấm dứt ủng hộ chính sách của KSA ở Yemen. Thậm chí còn có giả thuyết âm mưu cho rằng, lập trường độc lập của UAE tại cuộc họp của OPEC+ là vì lợi ích của Mỹ. Điều này không thực sự rõ ràng và liên quan đến sự phát triển của lĩnh vực đá phiến Mỹ, mặt khác, ngành đá phiến Mỹ cần giá dầu ở mức cao.

Ở một giả thuyết khác, Trung Quốc - nước có lợi ích lớn với UAE có thể tác động đến lập trường của vương quốc. Thời gian gần đây, UAE đã tích cực hợp tác với Trung Quốc với nhiều hợp đồng trị giá hàng tỷ USD được ký kết. Trước đó vào năm 2017, tập đoàn dầu khí CNPC (Trung Quốc) đã mua lại 8% cổ phần ADNOC. Do đó, có khả năng Trung Quốc đã tác động đến lập trường của UAE trong cuộc họp OPEC+ nhằm một mặt ngăn đà tăng giá dầu, mặt khác nhằm gia tăng lợi nhuận từ ADNOC.

Tuy nhiên, tất cả các giả thuyết địa chính trị có phần phi thực tế vì lợi ích tài chính của các chế độ quân chủ tại Trung Đông có sự gắn bó chặt chẽ với nhau và hầu như không thể phá vỡ. Quỹ chủ quyền Emirates của UAE đã và đang tích cực tài trợ các dự án lớn tại KSA, trong khi đó phía KSA đang hỗ trợ triển khai các dự án năng lượng tại UAE. Hơn nữa, việc các tập đoàn dầu khí Saudi Aramco và ADNOC theo đuổi chính sách phối hợp nhằm mở rộng thị phần trên thị trường dầu thế giới sẽ có lợi hơn nhiều.

Nhà khoa học chính trị Nga Dmitry Evstafiev cho rằng, thời gian gần đây, UAE đã tích cực phát triển quan hệ với Trung Quốc. Bằng chứng là việc tiêm chủng bắt buộc ở UAE đi kèm với vacxin Trung Quốc. Điều này chưa đủ để giải thích những gì đã xảy ra. Phó giáo sư khoa học xã hội tại Học viện HC & KTQD (Nga) Sergei Demidenko cho biết, các nền kinh tế trên thế giới nói chung và các nước sản xuất dầu mỏ nói riêng đều gặp nhiều khó khăn sau đại dịch. Hơn nữa, đối với các nước OPEC, khó khăn không chỉ vì động lực giá cả mà còn do dòng vốn đầu tư nước ngoài giảm. Cả KSA và UAE đều gắn bó chặt chẽ với hệ thống kinh tế thế giới và toàn cầu. Cả hai nền kinh tế đang trong giai đoạn phục hồi. Trước đây, hai quốc gia này nhận được nhiều khoản đầu tư từ Mỹ, châu Âu, châu Á. Tuy nhiên, trong thời gian đại dịch, dòng vốn đầu tư bị thắt chặt hơn khiến các cường quốc dầu mỏ đang nỗ lực cân bằng chi phí dầu khí để ổn định nền kinh tế. Do đó xuất hiện những bất đồng về hạn ngạch. KSA có lợi ích chính trị riêng của mình và không phải lúc nào cũng tính đến lợi ích của Mỹ, mà UAE thì không có lợi ích đó. Nước này và Mỹ đang đầu tư lẫn nhau trong lĩnh vực vũ khí và công nghệ cao. Ngoài ra, UAE có khả năng khôi phục quan hệ ngoại giao với Israel, trong khi KSA thì không. Chuyên gia Demidenko cho rằng, cả KSA và UAE cuối cùng cũng sẽ đạt được sự đồng thuận.

Chủ tịch Quỹ Osnovanie (Nga) Aleksei Anpilogov cho biết, hầu hết các thành viên của OPEC, bao gồm cả KSA muốn duy trì giá dầu cao để sử dụng nguồn lợi nhuận từ hoạt động kinh doanh cho các lĩnh vực mới. Tuy nhiên, đối với một số thành viên khác thì tình hình không được như vậy. UAE sẵn sàng tăng sản lượng mà không cần đầu tư thêm. Đồng thời, nếu giá dầu giảm xuống còn 50 USD/thùng, quốc gia này đoạt lại một số thị phần, trong khi việc phục hồi sản xuất tại các quốc gia khác sẽ bị chậm lại. Do đó, câu hỏi đặt ra là tại sao thị trường lại cần một liên minh như OPEC+.

Câu trả lời là liên minh này có tính đến lợi ích của tất cả các nhà sản xuất dầu thô trong đó. Tư duy khác nhau giữa KSA và UAE là do hai nhà sản xuất này có chiến lược khác nhau trong việc giải quyết vấn đề chiếm lĩnh thị trường bằng cách tăng sản lượng hoặc giảm dần.

Theo Trung tâm thông tin và phân tích Alpari (Nga), quan điểm của UAE trước hết xuất phát từ lòng tham. Giá dầu ở mức cao và nhà sản xuất này mong muốn thu lợi càng nhiều càng tốt. Trong quá khứ, các quyết định đều được đưa ra ở hậu trường, nhưng lần này sự bất đồng đã lan rộng trong thị trường. Vấn đề chính hiện nay là thỏa thuận OPEC+ vẫn còn hiệu lực đến ít nhất tháng 4/2022 với hạn ngạch cắt giảm hiện có. Thị trường được dự báo sẽ thiếu hụt khoảng 1,5 triệu thùng/ngày trong tháng 8/2021 và giá dầu được dự báo sẽ đạt 80 USD/thùng vào cuối năm. Ngoài ra, tình hình Covid-19 vẫn là mối quan tâm chính của giới đầu tư. Mọi thứ sẽ phụ thuộc cả vào dữ liệu và sự lây lan của đại dịch. Do đó, kế hoạch khôi phục thị trường của OPEC+ có thể sẽ thay đổi.

Tiến Thắng