Iran thông báo bỏ hình thức thu phí qua eo biển Hormuz
 |
| Iran tuyên bố các tàu hàng có thể tự do đi qua eo biển Hormuz miễn là trả khoản phí mới. (Ảnh: AFP) |
Khi Iran tuyên bố các tàu hàng có thể tự do đi qua eo biển Hormuz miễn là trả khoản phí mới, điều đó không chỉ giúp chính quyền Iran tăng nguồn thu mà còn đi ngược quyền tự do hàng hải vốn được quốc tế công nhận.
Ở giai đoạn đầu xung đột, Oman nhiều lần khẳng định không muốn cùng Iran lập "trạm thu phí" cho tàu hàng. Nhưng gần đây lập trường này đã thay đổi. Theo tờ The New York Times, Iran và Oman đã đạt thỏa thuận thu phí đối với tàu đi qua eo biển và dự định triển khai bất chấp phản đối của quốc tế. Oman được cho là đã trình một "đề xuất chính thức" với phía Mỹ, cho phép hai nước thu tiền từ hoạt động quá cảnh mà về mặt kỹ thuật không vi phạm luật quốc tế. Tuy nhiên, đề xuất này không được Mỹ hưởng ứng.
Một nguồn tin am hiểu lập trường của Mỹ cho biết các nhà đàm phán Mỹ đã nhận được đề xuất từ Oman và có một số quan ngại muốn trao đổi. Nguồn tin này cùng một nhà ngoại giao khu vực nói rằng đề xuất đề cập đến các khoản phí tự nguyện, thay vì phí bắt buộc. Tất cả đều yêu cầu giấu tên vì tính nhạy cảm của các cuộc đàm phán. Tuy nhiên, Mỹ sẽ phản đối quyết liệt đến đâu vẫn phải chờ.
Tự nguyện hay bắt buộc?
The New York Times cho biết, dù việc thu phí qua eo biển có thể vi phạm nguyên tắc tự do hàng hải, việc tàu thuyền đóng một số khoản phí không phải là chưa từng có. Các tàu qua eo biển Malacca và Singapore vẫn đóng góp vào một quỹ tự nguyện do một tổ chức tư nhân quản lý nhằm đảm bảo an toàn hàng hải. Điều chưa rõ là các khoản phí tại eo biển Hormuz sẽ thực sự "tự nguyện" đến mức nào.
Theo The New York Times, một nhà ngoại giao nói mọi khoản phí sẽ là tự nguyện, trong khi một quan chức Iran khẳng định việc thanh toán sẽ là bắt buộc.
Vì vậy, có thể các khoản phí sẽ là bắt buộc, cũng có thể không. Hoặc trên danh nghĩa là "tự nguyện", nhưng nếu không trả thì tàu sẽ phải chờ rất lâu mới được qua. Cũng có thể các khoản "phí tiện lợi" ban đầu khá thấp rồi tăng dần theo thời gian. Hoặc biết đâu Iran thực sự chỉ đặt một chiếc thùng quyên góp xem ai muốn đóng góp thì đóng. Dù các lãnh đạo mới của Iran được cho là cứng rắn hơn trước, nhưng cũng chưa thể khẳng định họ còn tệ hơn Ticketmaster.
Sẽ rất dễ cho rằng Oman chỉ bị hấp dẫn bởi nguồn thu từ các khoản phí này. Tuy nhiên, có lẽ vấn đề không chỉ nằm ở tiền bạc. Những gì diễn ra trong vài tháng qua cho thấy Iran hoàn toàn có thể tự phong tỏa và kiểm soát eo biển Hormuz, đồng thời dường như quyết tâm kiếm tiền từ tuyến hàng hải này bằng mọi giá. Việc Oman đạt được thỏa thuận với Iran ít nhất cũng giúp nước này có tiếng nói trong quá trình đó, thay vì hoàn toàn phụ thuộc vào Iran.
"Giới lãnh đạo Oman đang nhìn cuộc xung đột và an ninh khu vực theo hướng dài hạn hơn, đồng thời tập trung vào việc làm sao để giữ Iran tiếp tục ngồi vào bàn đàm phán", Anna Jacobs, nghiên cứu viên không thường trú tại Viện Các quốc gia Ả Rập vùng Vịnh, nói với The New York Times.
Phí dịch vụ, phí tiện lợi, phí xử lý, phí ưu tiên, phí thu phí...
Vậy giờ muốn vận chuyển dầu qua eo biển Hormuz thì phải trả đủ loại phí? Đặc biệt khi các nhà đàm phán Mỹ vẫn đang tham gia, chưa ai có thể khẳng định chắc chắn. Nhưng theo The New York Times, có vẻ ít nhất các nhà lãnh đạo châu Âu đã chấp nhận rằng điều này là khó tránh khỏi.
Ba nhà ngoại giao châu Âu cho biết ban đầu Oman mô tả kế hoạch này là một phương án dự phòng nhằm duy trì dòng chảy thương mại hàng hải nếu xung đột kéo dài.
Các nhà ngoại giao cũng cho biết, dù không hài lòng với việc thu phí, các nước châu Âu hiện tập trung vào việc bảo đảm nếu áp dụng thì cách thực hiện sẽ không vi phạm luật pháp quốc tế. Các khoản phí "tự nguyện" có thể đáp ứng yêu cầu này.
Các bên khác, bao gồm Tổ chức Hàng hải Quốc tế (IMO), dường như cũng đã chấp nhận khả năng Iran và Oman sẽ thu phí. Tuy nhiên, Ả Rập Xê-út là nước phản đối mạnh mẽ nhất. Theo The New York Times, Ngoại trưởng Ả Rập Xê-út, Hoàng tử Faisal bin Farhan, gần đây tuyên bố eo biển Hormuz "phải trở lại nguyên trạng như trước xung đột", đồng thời đặt ra câu hỏi: "Tại sao chỉ vì một cuộc xung đột mà giờ đây chúng ta phải chấp nhận một cơ chế hoàn toàn mới bị áp đặt lên nơi này?".
Với những người không chuyên về ngoại giao quốc tế, khái niệm "phí tự nguyện" nghe chẳng khác gì mở đầu một câu chuyện hài. Nhưng các chuyên gia dường như có cái nhìn lạc quan hơn.
Nh.Thạch
AFP
