Gỡ "nút thắt", Israel hướng tới sản lượng khí đốt kỷ lục

Mỏ Leviathan của Israel.

Theo các chuyên gia, các mỏ do Chevron vận hành dự kiến sẽ bổ sung tổng cộng 600 triệu cfd trong những tháng tới, trong đó phần lớn lượng khí tăng thêm sẽ được dẫn sang Ai Cập sau khi các nút thắt trong mạng lưới đường ống xuất khẩu được tháo gỡ. Sản lượng khí của Israel năm 2025 được ước tính giảm nhẹ so với mức kỷ lục 2,587 tỷ cfd đạt được năm 2024, do một số mỏ phải ngừng khai thác trong thời gian xảy ra xung đột giữa Israel và Iran vào tháng 6.

Chevron cùng các đối tác NewMed Energy và Ratio Energies đã xác nhận quyết định đầu tư cuối cùng (FID) trị giá 2,36 tỷ USD vào tháng 1/2026 để mở rộng mỏ Leviathan, qua đó nâng công suất khai thác từ 12 tỷ m³ (bcm) lên khoảng 21 bcm mỗi năm.

Dự án mở rộng bao gồm việc khoan thêm ba giếng ngoài khơi, lắp đặt cơ sở hạ tầng ngầm dưới biển mới và nâng cấp năng lực xử lý của giàn khai thác. Mục tiêu của dự án là gia tăng đáng kể xuất khẩu khí tự nhiên sang Ai Cập và Jordan. Các công ty cũng đã thành công trong việc nâng sản lượng tại mỏ Tamar, đưa công suất từ khoảng 1,1 tỷ feet khối/ngày (bcf/d) lên 1,6 bcf/d trong năm 2025.

Việc khử tắc nghẽn mạng lưới đường ống xuất khẩu đang cho phép lượng khí lớn hơn chảy sang Ai Cập, góp phần bù đắp tình trạng thiếu hụt nguồn cung trong nước của nước này. Các dự án then chốt bao gồm nâng cấp đường ống Ashdod-Ashkelon và xây dựng đường ống Nitzana (dự kiến đi vào hoạt động năm 2028). Các dự án này được thiết kế để nâng công suất xuất khẩu sang Ai Cập và Jordan thêm 1,8 tỷ feet khối/ngày. Đường ống khí tự nhiên ngoài khơi Ashdod-Ashkelon dài 46 km hiện đang được nâng cấp và dự kiến hoàn thành trong năm nay để đáp ứng công suất cao hơn. Hiện khoảng 55% lượng khí được vận chuyển qua đường ống ngoài khơi Eastern Mediterranean Gas (EMG), trong khi 45% còn lại đi qua đường ống Arab Gas Pipeline (AGP) qua Jordan.

Arab Gas Pipeline (AGP) hiện đang vận hành theo chiều ngược lại nhằm phục vụ nhu cầu cung ứng khu vực, thay vì mục tiêu ban đầu là xuất khẩu khí từ Ai Cập sang Thổ Nhĩ Kỳ. Vào tháng 8/2025, đường ống Kilis - Aleppo dài 63 km đã được khôi phục, kết nối lưới khí của Thổ Nhĩ Kỳ với Syria để cung cấp 3,4 triệu m³/ngày (MMCM/D), với mục tiêu nâng lên 6 MMCM/D. Jordan sử dụng AGP để vận chuyển LNG nhập khẩu từ cảng Aqaba lên phía bắc. Trong khi đó, một đường ống khí trên bờ mới với công suất 6 bcm/năm, nối từ Ramat Hovav đến biên giới Ai Cập, đang được phát triển và dự kiến vận hành vào năm 2028, qua đó tạo điều kiện mở rộng hơn nữa năng lực xuất khẩu sang Ai Cập.

Năm ngoái, Israel đã phê duyệt một thỏa thuận lịch sử kéo dài 15 năm để cung cấp cho Ai Cập 130 bcm khí tự nhiên, trị giá 35 tỷ USD, từ mỏ Leviathan ngoài khơi đến năm 2040. Đây là thỏa thuận khí đốt lớn nhất trong lịch sử Israel, nhằm giúp Ai Cập giảm bớt tình trạng thiếu hụt năng lượng nghiêm trọng, đồng thời củng cố quan hệ kinh tế song phương dưới tác động thúc đẩy của ngoại giao Mỹ.

Thỏa thuận được kỳ vọng sẽ mang lại nguồn thu đáng kể cho ngân khố nhà nước Israel, ước tính khoảng 18 tỷ USD từ thuế và thuế tài nguyên trong suốt thời hạn hợp đồng. Bất chấp những căng thẳng chính trị kéo dài giữa hai nước, thỏa thuận này được xem là bước tiến quan trọng trong việc tăng cường hợp tác và ổn định năng lượng khu vực. Tham vọng trở thành trung tâm khí đốt khu vực của Ai Cập trong vài năm qua đã đảo chiều, khiến nước này trở thành nhà nhập khẩu ròng, do sản lượng suy giảm tại các mỏ lớn như Zohr trong khi nhu cầu nội địa tăng mạnh. Sản lượng khí của Ai Cập đã giảm khoảng 1/3 kể từ năm 2019, khi thiếu đầu tư và các vấn đề hạ tầng làm suy yếu năng lực xuất khẩu.

Các mỏ khí Leviathan và Tamar là những tài sản khí tự nhiên ngoài khơi chủ chốt của Israel, với công suất hiện tại lần lượt khoảng 12 bcm/năm và 11 bcm/năm. Cả hai mỏ đều đang được mở rộng, trong đó Leviathan dự kiến nâng lên 21-23 bcm/năm để đáp ứng nhu cầu khu vực và xuất khẩu ngày càng tăng. Dù vậy, các "ông lớn" dầu khí Trung Đông vẫn còn tiềm năng khai thác khí ở quy mô lớn hơn nhiều.

Tính đến năm 2022, Israel sở hữu khoảng 1.087 bcm trữ lượng khí tự nhiên đã được chứng minh, thấp hơn đáng kể so với trữ lượng đã được chứng minh của Ai Cập ở mức 77 nghìn tỷ feet khối (Tcf). Iran và Qatar cùng chia sẻ mỏ South Pars/North Dome - mỏ khí tự nhiên lớn nhất thế giới - với tổng trữ lượng khoảng 51 nghìn tỷ m³ (tcm), trong đó 36 tcm có thể khai thác. Iran nắm giữ khoảng 14 tcm (South Pars), trong khi Qatar sở hữu phần lớn trữ lượng tại North Field.

Iran hiện là quốc gia đứng thứ hai thế giới về trữ lượng khí đốt, chỉ sau Nga, và chủ yếu tập trung vào sử dụng trong nước, trong khi Qatar là một trong những nhà xuất khẩu khí hàng đầu toàn cầu. Nga nắm giữ trữ lượng khí tự nhiên đã được chứng minh lớn nhất thế giới, ước tính khoảng 1.688 Tcf, tương đương 38 nghìn tỷ m³, chiếm gần 20% tổng trữ lượng toàn cầu.

Mai Lâm