BRICS sở hữu "kho báu" dầu mỏ và bài toán thống nhất lợi ích

14:13 | 14/09/2026

(PetroTimes) - BRICS đang trở thành một lực lượng ngày càng quan trọng trên thị trường năng lượng thế giới, quy tụ nhiều nước khai thác và tiêu thụ dầu lớn nhất. Tại hội nghị ở New Delhi ngày 12-13/9, an ninh năng lượng, xung đột Tây Á và thương mại là những chủ đề chính.

BRICS hiện chiếm khoảng 41-47% sản lượng dầu thô toàn cầu. (Ảnh minh họa: AFP)

Từ một thuật ngữ do Phố Wall đặt ra để chỉ Brazil, Nga, Ấn Độ và Trung Quốc, BRICS nay đã mở rộng thành nhóm 11 nước, chiếm khoảng một phần tư GDP danh nghĩa toàn cầu và gần một nửa dân số thế giới. Trong nhóm có các nhà khai thác dầu lớn như Ả Rập Xê-út, Nga, Iran và UAE, cùng những nước tiêu thụ năng lượng khổng lồ như Trung Quốc và Ấn Độ.

Sự kết hợp này mang lại cho BRICS sức nặng đáng kể, nhưng cũng bộc lộ một điểm yếu: các thành viên không phải lúc nào cũng có chung lợi ích về năng lượng và địa chính trị.

Có sức mạnh dầu mỏ, nhưng khó có chính sách chung

BRICS hiện chiếm khoảng 41-47% sản lượng dầu thô toàn cầu. Tuy nhiên, nhóm này không phải một “OPEC mới”.

Nhu cầu năng lượng giữa các thành viên rất khác nhau. Nga, Ả Rập Xê-út, Iran và UAE phụ thuộc nhiều vào xuất khẩu dầu khí, trong khi Trung Quốc và Ấn Độ là những nước nhập khẩu năng lượng lớn. Một số thành viên khác lại muốn mở rộng khai thác thiết bị năng lượng tái tạo.

Vì vậy, việc xây dựng một chính sách năng lượng thống nhất là rất khó.

Theo Burzine Waghmar, thuộc Viện Nam Á SOAS, Đại học London, dù BRICS+ kiểm soát hơn 42% sản lượng dầu thô toàn cầu và khoảng một nửa trữ lượng khí tự nhiên đã được chứng minh, nhóm này vẫn khó trở thành “tấm đệm an toàn” trong các cuộc khủng hoảng năng lượng. Lý do là BRICS thiếu cơ chế thể chế, ý chí chính trị thống nhất và hạ tầng vật chất cần thiết để xử lý các cú sốc về nguồn cung hoặc giá cả theo thời gian thực.

Xung đột ở Iran phơi bày những khác biệt

Hội nghị New Delhi diễn ra vài tháng sau khi Mỹ và Israel tiến hành các cuộc tấn công quân sự vào Iran - một thành viên BRICS từ năm 2024. Xung đột đã làm gián đoạn hoạt động vận tải qua eo biển Hormuz, tuyến đường từng chuyên chở khoảng một phần năm nguồn cung dầu khí toàn cầu, đồng thời đẩy giá dầu thô vượt 100 USD/thùng.

Khủng hoảng cũng tạo ra bất đồng ngay trong nội bộ BRICS. UAE, sau khi tuyên bố bị Iran tấn công bằng tên lửa, đã đình chỉ giao thương và các giao dịch tài chính với Iran từ tháng 8.

Câu hỏi đặt ra là liệu hai nước có thể thống nhất cách diễn đạt trong tuyên bố chung của BRICS về cuộc xung đột hay không. Nga thừa nhận bất đồng UAE-Iran đang gây khó khăn cho việc soạn thảo tuyên bố, nhưng hy vọng các bên sẽ tìm được ngôn từ có thể chấp nhận.

Dù vậy, vẫn có cơ sở để kỳ vọng. Tại hội nghị Tổ chức Hợp tác Thượng Hải (SCO) trước đó, các nước có lập trường khác nhau về xung đột cũng đã đạt được tuyên bố chung. Điều này cho thấy những nhóm đa phương như BRICS vẫn có thể tìm được điểm đồng thuận, dù không hoàn toàn thống nhất quan điểm.

Vai trò lớn hơn dầu mỏ

Năng lượng chỉ là một phần trong chương trình nghị sự rộng hơn của BRICS. Nhóm này còn thúc đẩy việc sử dụng đồng nội tệ trong thương mại, cũng như phát triển các cơ chế thanh toán và tài trợ thay thế.

Những động thái đó diễn ra trong bối cảnh Mỹ chỉ trích BRICS và đe dọa áp thêm thuế đối với các nước bị cho là đi theo chính sách “chống Mỹ” của nhóm.

Thị trường hiện không kỳ vọng hội nghị New Delhi sẽ lập tức làm giá dầu biến động mạnh. Điều đáng chú ý hơn là ảnh hưởng dài hạn.

Theo Radhika Rao, chuyên gia kinh tế cấp cao tại DBS Bank, các thành viên BRICS có cơ cấu rất khác nhau: từ nước xuất khẩu nhiên liệu hóa thạch, nước phụ thuộc nhập khẩu năng lượng, đến các nhà khai thác năng lượng sạch. Vì thế, bất kỳ thỏa thuận chung nào về an ninh năng lượng cũng sẽ được theo dõi sát.

BRICS có đủ sức nặng để ảnh hưởng đến thị trường dầu mỏ, nhưng chưa đủ đồng nhất để trở thành một khối năng lượng thống nhất. Ảnh hưởng của nhóm có lẽ sẽ tăng dần thông qua thương mại, thanh toán và tài chính, từ đó từng bước thay đổi cách dầu mỏ và các loại hàng hóa khác được mua bán trên thế giới, theo The Economic Times.