Thị trường khí đốt thiên nhiên toàn cầu quý I/2020

Năm 2019, thị trường khí đốt thiên nhiên chứng kiến sự gia tăng nhanh chóng nguồn cung nhiên liệu LNG và giảm giá khí tại các thị trường Bắc Mỹ, châu Âu và một số nước châu Á. Nhu cầu khí cũng tăng mạnh. Tại Mỹ, sản xuất điện khí tăng gần 8% trong năm 2019, giúp giảm 16% sản lượng điện than. Tại châu Âu, điện khí tăng hơn 50% so với điện than, mức tăng cao nhất từ trước tới nay. Tại thị trường châu Á, tiêu thụ khí giảm ở cả hai thị trường lớn là Nhật Bản, Hàn Quốc.

Tốc độ tăng trưởng nhu cầu khí đốt của Trung Quốc đạt 12%, thấp hơn so với giai đoạn bùng nổ 2016-2018. Nhập khẩu của Ấn Độ không thay đổi trong nửa đầu năm 2019, sau đó tăng trung bình 6% trong cả năm. Theo nghiên cứu của McKinsey, sự tăng trưởng lượng nhập khẩu LNG trên toàn châu Á năm 2019 không đủ để hấp thụ đáng kể nguồn cung LNG toàn cầu. Kết quả là nhập khẩu và lưu trữ LNG tại thị trường châu Âu tăng mạnh, góp phần giảm giá khí tại thị trường này.

Ấn Độ trở thành trung tâm tiêu thụ LNG mới

Đầu năm 2020, có nhiều dấu hiệu cho thấy nhu cầu khí đốt tăng mạnh tại Ấn Độ. Tháng 1/2020, Chính phủ Ấn Độ đã hỗ trợ 774 triệu USD cho dự án đường ống dẫn khí đốt nhập khẩu ở khu vực Đông Bắc nước này. Các nhà nhập khẩu như Essar Steel, tập đoàn dầu khí nhà nước Gujarat và Reliance đang tìm kiếm các nguồn cung từ các nhà sản xuất lân cận.

Tháng 2/2020, Ấn Độ khánh thành cảng tiếp nhận LNG mới và một kho lưu trữ nổi trong khuôn khổ liên doanh với công ty dầu khí quốc gia Abu Dhabi. Tại thời điểm nhu cầu khí đốt suy yếu tại Trung Quốc do sự bùng phát của dịch Covid-19, đã có nhiều quan điểm cho rằng Ấn Độ có thể lấp đầy khoảng trống tiêu thụ từ quốc gia láng giềng. Tuy nhiên, những sự kiện diễn ra sau đó đã làm thay đổi hoàn toàn suy nghĩ của nhiều nhà đầu tư.

Cuối tháng 2/2020, một thỏa thuận được dự báo giữa công ty khí đốt Petronet (Ấn Độ) và nhà sản xuất LNG Tellurian (Mỹ) đột ngột đổ vỡ, đẩy tình hình tài chính của Tellurian ngày càng khó khăn hơn. Cuối tháng 3/2020, dịch Covid-19 bắt đầu bùng phát tại Ấn Độ và chính phủ nước này tuyên bố phong tỏa toàn quốc 21 ngày. Ba khách hàng nhập khẩu LNG của Ấn Độ tuyên bố bất khả kháng trong khi nhiều tàu chở LNG đã cập cảng và chờ xả hàng. Giá LNG giao ngay sụt giảm mạnh. Mặc dù phần lớn các hoạt động kinh tế của Ấn Độ bị tạm dừng vì Covid-19, song tình trạng ngày mang tính tạm thời và không ảnh hưởng đáng kể đến tiềm năng tiêu thụ khí đốt của nước này.

Sự điều chỉnh đầu tư nhanh chóng

Khi giá dầu giảm, các công ty dầu khí bắt đầu điều chỉnh ngân sách và các mục tiêu của mình. Tuy nhiên, khủng hoảng Covid-19 đã gây áp lực mạnh đến mức việc ra quyết định điều chỉnh diễn ra trong vòng một vài tuần thay vì mất vài tháng hoặc vài năm. Tại Mỹ, hai nhà sản xuất LNG là Unlimited và Tellurian thông báo tiến hành tái cấu trúc trong bối cảnh suy thoái hiện tại và xin gia hạn các khoản vay chính đến tháng 11/2021. Tập đoàn Shell tuyên bố rút vốn khỏi dự án Lake Charles LNG. Nhà đầu tư Pembina của dự án Jondan Cove LNG thông báo cắt giảm 40-50% chi phí trong năm 2020.

Bên ngoài thị trường Mỹ, tập đoàn dầu khí ExxonMobil và các đối tác thông báo hoãn quyết định đầu tư cuối cùng (FID) tại dự án Mozambique LNG. Tại Canada, các đối tác rút hợp tác đầu tư với công ty khí đốt GNL Quebec. Tại Papua New Guinea, chính phủ nước này gặp nhiều khó khăn trong đàm phán các điều kiện mở rộng sản xuất LNG với các nhà đầu tư nước ngoài.

Qatar trì hoãn kế hoạch mở rộng công suất và phạm vi sản xuất LNG. Tại Úc, các công ty khí đốt Woodside và Santos thông báo trì hoãn FID tại các dự án Pluto, Scarborough, Barossa và tạm dừng sản xuất tại nhà máy Darwin LNG.

Bức tranh thị trường Đông Nam Âu và Đông Địa Trung Hải liên tục thay đổi

Đầu năm 2019, các quốc gia Hy Lạp, Síp và Israel ký kết thỏa thuận liên chính phủ về phát triển đường ống khí đốt Đông Địa Trung Hải (East-Med), dẫn khí từ mỏ Leviathan, Israel. Khi xuất khẩu khí của Israel bắt đầu, Quốc hội nước láng giềng Jordan đột ngột bày tỏ không ủng hộ các thỏa thuận, thông qua dự luật cấm nhập khẩu khí đốt từ Israel. Ở Ai Cập, đường ống dấn khí từ Israel bị tấn công.

Trước tình hình đó, công ty khí đốt Israel Delek (nhà đầu tư chính của mỏ khí Leviathan) thông báo, hóa lỏng khí và xuất khẩu sẽ là phương án tiếp theo cho phép mở rộng thị trường khí đốt xuất khẩu của Israel. Tại thị trường nội địa, động lực chuyển đổi năng lượng từ than sang khí đốt tại Israel vẫn tiếp tục. Chính phủ Israel vừa phê chuẩn dự án xây dựng hai nhà máy điện khí, cho phép nước này tiến dần đến loại bỏ nhiên liệu than trong sản xuất vào năm 2025. Tại Ai Cập, sản xuất khí đốt của nước này tiếp tục tăng trưởng trong năm 2019 với doanh số xuất khẩu tăng gấp 2 lần.

Mặc dù giá khí đốt toàn cầu tiếp tục giảm, các nhà đầu tư trong dự án khí đốt mới Damietta đã đạt thỏa thuận tăng cường xuất khẩu vào mùa hè 2020. Bức tranh thị trường cũng thay đổi nhanh chóng tại các dự án quốc tế. Đường ống khí đốt “Dòng chảy Thổ Nhĩ Kỳ” chính thức đi vào hoạt động vào đầu tháng 1/2020 sẽ điều chỉnh lại các dòng chảy năng lượng tại khu vực. Cuối tháng 2/2020, tiến độ của dự án đường ống khí đốt Trans Adriatic Pipeline (TAP) đã đạt 93,5% và bắt đầu cung cấp khí đốt cho Hy Lạp.

Cuộc chiến về khí metan vẫn tiếp diễn

Trong một báo cáo về tình trạng khí metan bùng phát trong tiểu bang Texas, Mỹ, Ủy viên Ủy ban Đường sắt Texas Ryan Sitton cho biết, tăng trưởng khí metan tại Texas có thể bùng nổ rất nhanh song tốc độ sẽ thấp hơn đáng kể so với các bang sản xuất dầu mỏ khác của Mỹ. Thông báo này đã làm giảm bớt áp lực giảm phát thải từ các nhà hoạt động môi trường, song cũng là thách thức về chi phí thu gom metan trong khai thác đối với các nhà sản xuất dầu mỏ tại đây.

Cuối tháng3/2020, Tập đoàn dầu khí ExxonMobil giới thiệu Khung quy định mẫu (Model Regulatory Framework) nhằm tham vấn cho các cơ quan quản lý nên nhìn nhận vấn đề phát thải khí metan như là một sáng kiến xuất hiện vào thời điểm Chính phủ Mỹ đang cố gắng nới lỏng các quy định về phát thải khí metan. Tập đoàn khí đốt Gazprom cũng chia sẻ về mục tiêu khí thải của hãng. Trong một bài thuyết trình của các nhà đầu tư vào tháng 2/2020, tập đoàn đã đặt mục tiêu giảm lượng khí thải của mình xuống gần mức 0.

Đây là một mục tiêu rất thách thức. Tuy nhiên động thái của Gazprom được đưa ra trong bối cảnh Ủy ban châu Âu đang tăng cường các chính sách kiểm soát khí metan để điều tiết lượng khí đốt nhập khẩu vào thị trường châu Âu.

Cuối cùng, Hội đồng Quốc tế Vận tải sạch (International Council on Clean Transportation) thông báo, ý tưởng sử dụng LNG làm nhiên liệu thay thế trong vận tải biển như một giải pháp chống biến đổi khí hậu, giảm ô nhiễm không khí nhận được sự đồng thuận rộng rãi. Nghiên cứu về sử dụng LNG trong lĩnh vực hàng hải đã kích hoạt các cuộc tranh luận mới về tác động đến khí hậu.

Phạm TT (Theo CSIS)