Phát biểu của Ngoại trưởng Mỹ về “điểm nghẽn” Hormuz gây tranh cãi

Ngoại trưởng Mỹ Marco Rubio. (Ảnh: AFP)

Trong cuộc phỏng vấn với Fox News, ông Rubio đề cập khả năng thế giới dần giảm phụ thuộc vào eo biển Hormuz - nơi trước khi nổ ra xung đột Mỹ - Israel với Iran, chiếm khoảng 20% lượng dầu vận chuyển bằng đường biển toàn cầu.

Ông cho rằng các nước trong khu vực đã nhận thấy Iran là mối đe dọa đối với tuyến hàng hải này, do Tehran tuyên bố không từ bỏ quyền kiểm soát eo biển, vì vậy cần tái cấu trúc mạng lưới vận chuyển năng lượng.

Tuy nhiên, các chuyên gia kinh tế và địa chính trị cảnh báo việc thay đổi bản đồ năng lượng Trung Đông sẽ gặp nhiều rào cản lớn về hạ tầng và an ninh.

Tầm nhìn dài hạn, không phải giải pháp tức thời

Theo Cơ quan Thông tin Năng lượng Mỹ (EIA), eo biển Hormuz rộng khoảng 39 km hiện vận chuyển khoảng 20 triệu thùng dầu/ngày, tương đương 20% lượng tiêu thụ dầu toàn cầu.

Hormuz cũng là tuyến trung chuyển khoảng 20% thương mại khí tự nhiên hóa lỏng (LNG) của thế giới, chủ yếu từ Qatar.

Nhà nghiên cứu Ahmed Abu Qamar nhận định phát biểu của ông Rubio phản ánh tầm nhìn chiến lược dài hạn chứ chưa phải kế hoạch có thể triển khai ngay. Theo ông, phải mất hàng chục năm và hàng tỷ USD đầu tư mới có thể giảm bớt sự phụ thuộc vào Hormuz.

Ông cho rằng thách thức lớn nhất là LNG, bởi toàn bộ chuỗi xuất khẩu, từ nhà máy hóa lỏng, tàu chuyên dụng đến cảng tiếp nhận, đều phụ thuộc vào eo biển này.

Nếu Hormuz bị phong tỏa, châu Âu và châu Á sẽ phải cạnh tranh gay gắt để mua khí đốt thay thế, khiến giá năng lượng tăng mạnh, lạm phát leo thang và gây khó khăn cho các ngân hàng trung ương.

Đường ống dẫn dầu và "cái bẫy" Biển Đỏ

Để giảm phụ thuộc vào Hormuz, các nước Trung Đông từng đề xuất xây dựng thêm các tuyến đường ống trên đất liền. Quan trọng nhất là đường ống Đông - Tây (Petroline) của Ả Rập Xê-út nối cơ sở xử lý dầu Abqaiq với cảng Yanbu bên Biển Đỏ.

Sau khi được sửa chữa sau các cuộc tấn công thời chiến, tuyến ống này hiện vận chuyển khoảng 7 triệu thùng/ngày.

UAE cũng vận hành đường ống Abu Dhabi Crude Oil Pipeline với công suất tối đa 1,8 triệu thùng/ngày đến cảng Fujairah ngoài eo biển Hormuz.

Tuy nhiên, các tuyến thay thế hiện chỉ có tổng công suất khoảng 9 triệu thùng/ngày, thấp hơn nhiều so với khoảng 20 triệu thùng/ngày đi qua Hormuz.

EIA ước tính nếu Hormuz bị gián đoạn, các đường ống của Ả Rập Xê-út và UAE chỉ còn khoảng 2,6 triệu thùng/ngày công suất dự phòng.

Abu Qamar cũng đặt câu hỏi Kuwait, Qatar và Iraq sẽ xuất khẩu dầu khí bằng cách nào nếu không sử dụng Hormuz.

Ngoài ra, chuyển hướng sang Biển Đỏ cũng chỉ chuyển rủi ro sang điểm nghẽn khác là eo biển Bab al-Mandeb.

Đường ống Đông - Tây của Ả Rập Xê-út chỉ phát huy hiệu quả nếu Bab al-Mandeb luôn thông suốt để tàu dầu đi tới các thị trường châu Á như Trung Quốc, Nhật Bản và Ấn Độ. Tuy nhiên, tuyến này hiện vẫn đối mặt nguy cơ từ các cuộc tấn công của lực lượng Houthi tại Yemen.

Nguy cơ an ninh và nỗi lo đầu tư

Việc thay thế vận tải đường biển bằng hệ thống đường ống trên đất liền cũng tiềm ẩn nhiều rủi ro.

Chuyên gia năng lượng George Voloshin cho biết các đường ống và trạm bơm là mục tiêu cố định, rất dễ bị tấn công bằng tên lửa hoặc máy bay không người lái.

Theo Abu Qamar, Iran hoàn toàn có khả năng tấn công các tuyến đường ống này và cả tàu chở dầu ở khoảng cách hàng nghìn km.

Do các công trình hạ tầng quy mô lớn khó được bảo vệ trước xung đột bằng máy bay không người lái, nhiều tập đoàn năng lượng vẫn ngần ngại đầu tư hàng tỷ USD vào các dự án này.

Các chuyên gia kết luận, dù quá trình đa dạng hóa tuyến vận chuyển đã bắt đầu, việc thay thế vai trò của eo biển Hormuz trong thị trường năng lượng toàn cầu vẫn là mục tiêu rất khó đạt được trong tương lai gần.

Tàu LNG của Hy Lạp gặp sự cố tại Hormuz, rủi ro hàng hải chưa "hạ nhiệt"

Xuất khẩu dầu thô của Mỹ giảm mạnh trong tháng 7

Hoạt động hàng hải tại Hormuz vẫn trầm lắng trước tín hiệu nối lại đàm phán

Nh.Thạch

AFP