Ông Trump gia tăng áp lực, cho Iran "cơ hội cuối cùng"

Tổng thống Mỹ Donald Trump.

Trong một bài đăng trên Truth Social, ông Trump cáo buộc Iran vi phạm lệnh ngừng bắn tại eo biển Hormuz, cho rằng lực lượng Iran đã nổ súng vào các tàu thuyền. "Iran đã quyết định nổ súng ngày hôm qua tại eo biển Hormuz - một sự vi phạm hoàn toàn thỏa thuận ngừng bắn của chúng ta!" ông viết, đồng thời nói thêm rằng các tàu từ Pháp và Vương quốc Anh đã bị nhắm mục tiêu.

Ông Trump đi kèm cáo buộc này với một lời cảnh báo cứng rắn: "Không có chuyện nhẹ nhàng nữa", đồng thời nhấn mạnh rằng nếu Tehran từ chối một thỏa thuận, Mỹ sẽ "đánh sập từng nhà máy điện và từng cây cầu tại Iran".

"Chúng tôi đang đưa ra một thỏa thuận rất công bằng và hợp lý, và tôi hy vọng họ sẽ chấp nhận", ông nói, cho thấy Washington vẫn nhìn thấy cơ hội ngoại giao ngay cả khi căng thẳng đang gia tăng.

Những rào cản đối với một thỏa thuận

Trước hết là bất đồng về tồn kho uranium khi Mỹ muốn loại bỏ hoặc vô hiệu hóa, trong khi Iran khẳng định đây là quyền hợp pháp. Về trừng phạt, Tehran yêu cầu được dỡ bỏ kèm theo các bảo đảm, còn Washington phải có các bước kiểm chứng trước.

Vấn đề eo biển Hormuz cũng làm gia tăng bế tắc khi Iran gắn việc mở lại tuyến hàng hải này với việc Mỹ chấm dứt phong tỏa, trong khi phía Mỹ tuyên bố sẽ duy trì sức ép cho đến khi đạt được thỏa thuận. Đồng thời, Iran đang sử dụng chính sự gián đoạn tại Hormuz như một đòn bẩy mới trong đàm phán, cho thấy sự dịch chuyển sang chiến lược răn đe rộng hơn, vượt ra ngoài hồ sơ hạt nhân. Những bất đồng này càng trầm trọng hơn bởi tranh chấp liên quan đến vi phạm ngừng bắn, khiến lòng tin giữa hai bên suy giảm. Song song đó, thế trận quân sự tiếp tục leo thang với việc Iran tăng tốc tái xây dựng năng lực tên lửa và máy bay không người lái, còn Mỹ mở rộng hiện diện hải quân và hoạt động rà phá thủy lôi.

Cuối cùng, các yếu tố khu vực như mạng lưới lực lượng ủy nhiệm của Iran và vai trò của Israel vẫn là những biến số chưa được giải quyết, tiếp tục phủ bóng lên triển vọng đạt được một thỏa thuận.

Áp lực gia tăng

Ông Trump tiếp tục cứng rắn hơn, gọi vòng đàm phán sắp tới tại Pakistan là "cơ hội cuối cùng" của Iran để đạt được thỏa thuận. Trả lời Fox News, ông cảnh báo rằng nếu không đạt được đồng thuận sẽ dẫn đến những hậu quả nghiêm trọng.

"Nếu Iran không ký thỏa thuận này, toàn bộ đất nước sẽ bị thổi bay", ông nói, đồng thời tuyên bố sẽ không lặp lại những gì ông cho là sai lầm trong chính sách trước đây của Mỹ đối với Tehran.

Những phát biểu này cho thấy áp lực ngày càng gia tăng trước thềm đàm phán, trong bối cảnh thế bế tắc tại eo biển Hormuz ngày càng sâu sắc. Hải quân Vệ binh Cách mạng Iran cho biết tuyến đường biển chiến lược này sẽ vẫn đóng cửa chừng nào Mỹ còn phong tỏa các cảng của Iran, đồng thời cảnh báo rằng bất kỳ tàu nào cố gắng đi qua có thể bị coi là hợp tác với kẻ thù.

Nguy cơ đối với dòng chảy năng lượng toàn cầu

Sự leo thang đối đầu đã làm dấy lên lo ngại mới về nguồn cung năng lượng toàn cầu, khi eo biển - điểm nghẽn vận chuyển khoảng 1/5 dầu và khí đốt thế giới - gần như bị đóng cửa với phần lớn tàu thuyền.

Một đợt mở cửa ngắn trước đó trong tuần đã nhanh chóng kết thúc, khiến hoạt động vận tải lại đình trệ. Một cơ quan hàng hải Anh cho biết tàu cao tốc Iran đã nổ súng vào một tàu chở dầu, trong khi một tàu khác bị trúng đạn gây hư hại container. Một tàu thứ ba được cho là bị đe dọa khi cố rời khỏi Vịnh.

Đàm phán vẫn tiếp diễn

Dù căng thẳng gia tăng, các cuộc đàm phán vẫn đang được xúc tiến. Ông Trump cho biết các nhà đàm phán Mỹ sẽ đến Islamabad vào tối thứ Hai để thảo luận với Iran, dù chi tiết về phái đoàn vẫn chưa rõ ràng. Phó Tổng thống Mỹ JD Vance sẽ không tham dự do lo ngại về an ninh.

Vòng đàm phán trước đó, diễn ra đầu tháng, kéo dài 21 giờ và kết thúc mà không đạt được thỏa thuận.

Các vấn đề cốt lõi

Các bên đàm phán vẫn còn cách xa nhau ở những vấn đề then chốt - bao gồm tồn kho uranium làm giàu của Iran, việc dỡ bỏ trừng phạt và trình tự thực hiện, cũng như tương lai của eo biển Hormuz.

Khoảng cách này còn bị nới rộng bởi các tuyên bố trái ngược về ngừng bắn, việc Iran tăng tốc tái xây dựng tên lửa và máy bay không người lái, cũng như việc nước này sử dụng gián đoạn tại Hormuz như một công cụ gây áp lực mới - cho thấy sự chuyển dịch sang chiến lược răn đe thông qua eo biển, bên cạnh những căng thẳng khu vực chưa được giải quyết liên quan đến các lực lượng ủy nhiệm và Israel.

Trong khi đó, Iran vẫn tiếp tục củng cố năng lực quân sự trong thời gian ngừng bắn. Một chỉ huy cấp cao của Vệ binh Cách mạng cho biết các hệ thống phóng tên lửa và drone đang được bổ sung với tốc độ nhanh hơn trước chiến tranh, qua đó củng cố khả năng duy trì áp lực của Tehran.

Khi lệnh ngừng bắn dự kiến hết hạn vào thứ Tư, khoảng cách giữa lời nói và thực tế ngày càng lớn. Trong khi Washington nói về một thỏa thuận và Tehran phát tín hiệu sẵn sàng tham gia có điều kiện, eo biển Hormuz vẫn gần như bị đóng, áp lực quân sự từ cả hai phía tiếp tục gia tăng, và nguy cơ xung đột tái bùng phát vẫn không ngừng lớn dần.

Bình An