Mỹ trước lựa chọn khó tại Iran: Leo thang xung đột hay tiếp tục ngoại giao?

Tổng thống Donald Trump đang cân nhắc một số phương án để leo thang mạnh xung đột với Iran nếu nỗ lực ngoại giao mới nhất thất bại. (Ảnh: RT)

Trong khi chiến dịch quân sự đến nay chủ yếu là không kích, các quan chức Lầu Năm Góc chuẩn bị cho giai đoạn tiếp theo đã xây dựng kịch bản triển khai bộ binh để chiếm giữ nhiều mục tiêu bên trong Iran, theo một số nguồn tin am hiểu các cuộc thảo luận.

Tuy nhiên, các kịch bản này không chỉ tiềm ẩn nguy cơ thương vong lớn mà cũng không đảm bảo sẽ chấm dứt được xung đột.

Việc lập kế hoạch nội bộ ngày càng quan trọng khi ông Trump tính toán bước đi tiếp theo tại Trung Đông - trong bối cảnh áp lực kinh tế và chính trị gia tăng buộc ông phải tìm cách kết thúc xung đột một cách dứt điểm.

Dù đã điều thêm hàng nghìn binh sĩ tới khu vực, ông Trump vẫn do dự về việc leo thang thêm, lo ngại một sai lầm lúc này có thể biến cuộc chiến thành một cuộc xung đột kéo dài và đẫm máu hơn.

“Họ đã bị đánh bại, không thể quay lại”, ông Trump nói về Iran trong cuộc họp nội các hôm thứ Năm. “Giờ họ có cơ hội đạt được thỏa thuận. Nhưng điều đó còn tùy họ”, ông nói thêm.

Nỗ lực ngoại giao vẫn tiếp diễn

Những ngày gần đây, ông Trump cho thấy muốn nhanh chóng kết thúc xung đột, dù chưa rõ cách làm. Sau khi từng đe dọa tấn công các nhà máy điện của Iran tuần trước, ông đã rút lại, nói rằng có dấu hiệu phía Iran sẵn sàng đàm phán.

Hôm thứ Năm, ông tiếp tục kéo dài thời hạn, tuyên bố sẽ chờ đến ngày 6/4 trước khi nhắm vào hạ tầng năng lượng của Iran, nhằm tạo cơ hội cho đàm phán tiến triển.

Tuy vậy, hiệu quả của các nỗ lực này vẫn chưa rõ. Đề xuất hòa bình 15 điểm do phía ông Trump đưa ra nhanh chóng bị Iran bác bỏ. Các yêu cầu của Tehran - bao gồm bồi thường thiệt hại xung đột - cũng bị coi là không thể chấp nhận.

Dù ông Trump vẫn khẳng định đàm phán “đang tiến triển rất tốt”, ông cũng nhiều lần đe dọa gia tăng tấn công để buộc Iran phải nhượng bộ nếu không hợp tác.

Thư ký báo chí Nhà Trắng Karoline Leavitt cho biết: “Nhiệm vụ của Lầu Năm Góc là chuẩn bị các phương án để Tổng thống có tối đa lựa chọn. Điều đó không có nghĩa là Tổng thống đã đưa ra quyết định, và như ông đã nói gần đây tại Phòng Bầu dục, hiện chưa có kế hoạch triển khai bộ binh”.

Mỹ và Israel đã không kích dữ dội Iran trong nhiều tuần, tiêu diệt nhiều lãnh đạo cấp cao và làm suy giảm đáng kể năng lực tấn công của nước này.

Tuy nhiên, chính quyền Iran vẫn củng cố kiểm soát trong nước. Đồng thời, họ siết chặt eo biển Hormuz, làm gián đoạn dòng chảy dầu từ vịnh Ba Tư và đẩy thị trường năng lượng toàn cầu vào khủng hoảng ngày càng nghiêm trọng. Chính quyền Mỹ đang tìm cách vô hiệu hóa đòn bẩy này bằng cách kiểm soát eo biển hoặc làm suy yếu khả năng xuất khẩu dầu của Iran.

“Họ không có động lực giảm áp lực tại eo biển lúc này”, Landon Derentz, cựu quan chức an ninh và năng lượng dưới các chính quyền ông Obama, ông Biden và nhiệm kỳ đầu của ông Trump, nhận định. “Tôi không thấy công cụ chính sách nào có thể bù đắp đáng kể phần thiếu hụt hiện nay”, ông nói thêm.

Nhiều khả năng phải đưa bộ binh vào thực địa

Những phương án còn lại để vừa đảm bảo kiểm soát eo biển, vừa thúc đẩy lợi ích của Mỹ tại Iran đủ để Tổng thống Donald Trump có thể tuyên bố chiến thắng một cách thuyết phục là không nhiều. Và theo nhiều nguồn tin am hiểu các cuộc thảo luận, ngày càng có nhiều quan chức tin rằng gần như tất cả các phương án đó đều sẽ cần triển khai lực lượng trên bộ.

Các quan chức trong chính quyền cũng đã tranh luận về những kế hoạch riêng nhằm thu hồi lượng uranium làm giàu vẫn còn được chôn sâu trong các cơ sở hạt nhân của Iran. Một số người cho rằng nhiệm vụ này có thể mang lại “chiến thắng rõ ràng” mà ông Trump cần để kết thúc xung đột.

Ngoài ra, các phương án chiếm giữ đảo Kharg - nơi xử lý khoảng 90% lượng dầu thô xuất khẩu của Iran - hoặc tiến hành một chiến dịch ném bom nhằm phá hủy gần như toàn bộ hạ tầng dầu mỏ của nước này cũng đã được đưa ra. Chính quyền Mỹ cũng xem xét khả năng kiểm soát các đảo có vị trí chiến lược gần eo biển, nhằm làm suy yếu năng lực đe dọa tàu chở dầu của Iran.

Một quan chức cho biết Nhà Trắng tin rằng việc kiểm soát đảo Kharg đặc biệt có thể “đánh sập hoàn toàn” nguồn tài chính của lực lượng Vệ binh Cách mạng Iran, qua đó mở đường cho việc chấm dứt xung đột. Nếu các nỗ lực ngoại giao gần đây thất bại, một số cố vấn và quan chức tình báo của ông Trump cũng cho rằng cần phải dùng đến bộ binh để buộc Iran ngồi vào bàn đàm phán.

Tuy nhiên, một mối lo lớn khác cũng tồn tại trong nội bộ: Bất kỳ bước leo thang nào - đặc biệt là đưa quân trên bộ - đều có thể dẫn đến hậu quả nghiêm trọng. Theo một nguồn tin, không phương án nào đảm bảo sẽ kết thúc được xung đột, kể cả khi thành công về mặt chiến thuật.

Đáng lo hơn, các bước đi này có thể tạo ra những biến số khó lường, dễ nhanh chóng vượt khỏi tầm kiểm soát của ông Trump, kéo Mỹ sa lầy sâu hơn vào một cuộc chiến mà ông đang muốn sớm kết thúc.

Nếu Mỹ leo thang quân sự, gần như chắc chắn Iran sẽ đáp trả tương xứng, có thể bằng cách tấn công các mục tiêu năng lượng trong khu vực. Các cuộc tấn công tên lửa của Iran vào cơ sở khí đốt Ras Laffan tại Qatar hồi đầu tháng đã gây thiệt hại đáng kể, làm dấy lên lo ngại về một cuộc chiến lan rộng trong khu vực và ảnh hưởng tiêu cực tới thị trường năng lượng.

Iran cũng có thể huy động lực lượng Houthi thân Tehran tấn công các tàu chở dầu chuyển hướng từ eo biển Hormuz sang Biển Đỏ - tuyến đường được xem là tương đối an toàn để vận chuyển một phần dầu kể từ khi chiến sự nổ ra, theo một nhà môi giới vận tải dầu cấp cao.

“Biển Đỏ thực ra đã là vấn đề suốt vài năm qua, nhưng hiện vẫn có đủ chủ tàu chấp nhận đi qua”, người này nói. “Nếu xảy ra sự cố lớn ở Biển Đỏ, nguồn dầu từ Vịnh Ba Tư có thể bị bóp nghẹt”.

Lo ngại leo thang xung đột

Với một số trợ lý và đồng minh của ông Trump, rủi ro kinh tế vẫn chưa đáng ngại bằng nguy cơ mà binh sĩ Mỹ có thể phải đối mặt nếu tác chiến trên lãnh thổ Iran. Cho đến nay, Mỹ vẫn kiểm soát được mức độ tổn thất quân sự - yếu tố được xem là then chốt để duy trì phần nào sự ủng hộ của công chúng đối với cuộc chiến.

Tuy nhiên, việc chiếm giữ và kiểm soát các đảo gần eo biển Hormuz hoặc đưa lực lượng đặc nhiệm vào sâu trong lãnh thổ Iran để tìm uranium làm giàu sẽ ngay lập tức khiến Mỹ đối mặt nguy cơ thương vong lớn, đồng thời xóa tan mọi nghi ngờ trong dư luận rằng đây không còn là một “chiến dịch hạn chế” mà là một cuộc chiến toàn diện.

Hiện đã có một số thượng nghị sĩ Đảng Cộng hòa phát tín hiệu phản đối việc triển khai quân vào Iran, báo hiệu nguy cơ rạn nứt trong nội bộ đảng - vốn trước đó phần lớn ủng hộ mục tiêu xung đột của ông Trump.

Ngay cả khi thành công, nhiệm vụ này vẫn tiềm ẩn nhiều rủi ro lớn về cách thực hiện. Iran đã có những bước chuẩn bị như gài bẫy và điều chuyển vũ khí tới đảo Kharg, theo các thông tin trước đó.

Các nhà phân tích cho rằng ngay từ đầu, việc tấn công đảo này đã là cực kỳ nguy hiểm, khi binh sĩ sẽ phải chịu các đợt tấn công liên tục bằng tên lửa và UAV, rồi còn phải giữ được đảo đủ lâu để buộc Iran đầu hàng.

“Điều này có thể giúp ông Trump tuyên bố: Tôi đã kiểm soát dầu mỏ của Iran”, Gregory Brew, chuyên gia cấp cao về Iran và năng lượng tại Eurasia Group, nhận định. “Nhưng vấn đề là Iran sẽ không dễ dàng đầu hàng, mà ngược lại có thể phản ứng rất mạnh”, ông nói thêm.

Tehran phát tín hiệu “hạ nhiệt”, Washington tạm hoãn tấn công vào hạ tầng năng lượng

Giá dầu quay đầu giảm sau tín hiệu từ đàm phán Mỹ-Iran

Iran tuyên bố đóng cửa eo biển Hormuz

Nh.Thạch

AFP