Giới phân tích cảnh báo thế bế tắc nguy hiểm giữa Mỹ và Iran

Trong một bài đăng trên Truth Social ngày 18/5, ông Trump cho biết lãnh đạo Qatar, Ả Rập Xê-út và UAE đã đề nghị ông hoãn một "cuộc tấn công quân sự đã được lên kế hoạch" vào ngày 19/5 để dành thêm thời gian cho ngoại giao.

Đến ngày 19/5, ông tiếp tục nói rằng một cuộc tấn công có thể diễn ra vào "thứ Sáu, thứ Bảy, Chủ nhật gì đó, hoặc có thể đầu tuần tới", qua đó tiếp tục làm gia tăng căng thẳng với Iran. Phát biểu với báo giới vài giờ sau đó, nghị sĩ Don Bacon, thành viên cấp cao của Ủy ban Quân vụ Hạ viện Mỹ, cho rằng các cuộc không kích tiếp theo có thể là cần thiết.

"Họ không được phép sở hữu vũ khí hạt nhân. Tôi nghĩ cần phải sử dụng sức mạnh quân sự", ông Bacon nói.

Ông Bacon ủng hộ quan điểm rằng ông Trump nên xin sự cho phép của Quốc hội trước khi tiến hành thêm các cuộc tấn công. Một dự luật yêu cầu tổng thống phải làm như vậy cũng đã vượt qua vòng bỏ phiếu thủ tục đầu tiên tại Thượng viện trong cùng ngày.

Thượng nghị sĩ Lindsey Graham, đồng minh thân cận của ông Trump và là người phản đối việc đưa quyết định chiến tranh ra Quốc hội phê chuẩn, cũng nằm trong số những người nghiêng về khả năng tiếp tục hành động quân sự. Sau phát biểu của ông Trump ngày 19/5, ông Graham viết trên mạng xã hội rằng "chế độ Iran đã có hàng tháng để đạt được một thỏa thuận, nhưng theo tôi rõ ràng họ đang câu giờ".

Đô đốc Brad Cooper - người đứng đầu Bộ Tư lệnh Trung tâm Mỹ (CENTCOM), cơ quan phụ trách lực lượng Mỹ tại Trung Đông - phát biểu trước phiên điều trần của Ủy ban Quân vụ Quốc hội Mỹ rằng: "Nhiệm vụ của chúng tôi là luôn sẵn sàng, và chúng tôi đã sẵn sàng".

Thế tiến thoái lưỡng nan

Tuy nhiên, các nhà phân tích cho rằng, dù có thể đang xuất hiện động lực mới nhằm phá vỡ thế bế tắc hiện nay với Iran, bài toán chiến lược tại Vịnh Ba Tư vẫn không thay đổi.

Ông Mark Cancian, cố vấn cấp cao thuộc Trung tâm Nghiên cứu Chiến lược và Quốc tế (CSIS), nhận định rằng: "Việc phong tỏa dòng dầu rời khỏi Vùng Vịnh cũng như phong tỏa hàng hóa vào Iran không thể kéo dài vô thời hạn. Không còn nghi ngờ gì nữa, chính quyền Mỹ đang tìm kiếm một lối thoát. Họ thực sự muốn chấm dứt cuộc xung đột".

Ông Danny Citrinowicz, chuyên gia nghiên cứu về Iran tại Viện Nghiên cứu An ninh Quốc gia Israel, cho rằng tình hình hiện nay phản ánh nhiều động lực quan trọng trong khu vực.

Theo ông, khả năng răn đe của Iran đối với các quốc gia vùng Vịnh dường như đang phát huy hiệu quả, khi các chính phủ trong khu vực ngày càng tin rằng cả năng lực quân sự của chính họ lẫn sức mạnh Mỹ đều khó có thể ngăn chặn hoàn toàn một cuộc trả đũa quy mô lớn từ Tehran.

Trong thời gian chiến sự, các nước vùng Vịnh là bên hứng chịu phần lớn các cuộc tấn công của Iran, trong đó UAE thậm chí còn bị tấn công nhiều hơn cả Israel - quốc gia tham chiến trực tiếp.

"Ngày càng có nhiều nhận thức trong khu vực rằng chính quyền Iran đã trụ vững sau chiến dịch quân sự hiện tại, và các hành động quân sự bổ sung có thể sẽ không cải thiện đáng kể cục diện chiến lược", ông viết.

Ông Citrinowicz cho rằng quyết định hủy bỏ các cuộc không kích mới ngày 18/5 của ông Trump giống một sự trì hoãn mang tính chiến thuật hơn là thay đổi chiến lược, bởi nếu không đạt được "một thỏa hiệp có ý nghĩa" trong các cuộc đàm phán hòa bình, bài toán tương tự nhiều khả năng sẽ quay trở lại với Tổng thống Trump với cường độ còn lớn hơn.

Ngoại giao đối mặt nhiều trở ngại

Đánh giá này cũng được ông Ali Vaez, Giám đốc Dự án Iran tại International Crisis Group, chia sẻ khi trả lời Đài Radio Farda.

Ông cho rằng có thể đang xuất hiện một số điểm đồng thuận ở các vấn đề thứ yếu. Cụ thể, ông nhắc tới tín hiệu từ Ngoại trưởng Iran Abbas Araqchi tại hội nghị BRICS tuần trước rằng Tehran có thể sẵn sàng chuyển kho uranium làm giàu ở mức 60% sang một nước thứ ba, có thể là Nga. Tuy nhiên, Washington vẫn yêu cầu số vật liệu này phải được chuyển tới Mỹ.

Dù vậy, ở các vấn đề cốt lõi - bao gồm toàn bộ hồ sơ hạt nhân và tương lai của eo biển Hormuz - khoảng cách giữa hai bên vẫn rất lớn.

Theo ông Vaez, việc Mỹ phong tỏa các cảng của Iran khó có thể trở thành công cụ mang tính quyết định như những người ủng hộ tại Washington từng kỳ vọng. Khi biện pháp này được áp dụng hồi tháng 4, nhiều người dự đoán Iran sẽ nhanh chóng khuất phục chỉ sau vài ngày - nhưng thực tế đã chứng minh điều ngược lại.

Giá dầu thế giới bật tăng mạnh trong phiên giao dịch ngày thứ Năm sau khi Reuters đưa tin rằng Lãnh tụ Tối cao Iran đã ban hành chỉ thị yêu cầu lượng uranium làm giàu gần cấp độ chế tạo vũ khí của nước này không được đưa ra nước ngoài.

Theo hai nguồn tin cấp cao của Iran, Tehran đang cứng rắn hơn trước một trong những yêu cầu chủ chốt của Mỹ. Mệnh lệnh của Đại giáo chủ Ayatollah Mojtaba Khamenei có thể khiến Tổng thống Mỹ Donald Trump thêm thất vọng và làm phức tạp các cuộc đàm phán nhằm chấm dứt xung đột Mỹ - Israel với Iran.