Gia hạn ngừng bắn Mỹ - Iran, bất đồng cốt lõi chưa thể giải quyết

Tổng thống Mỹ Donald Trump.

Thông báo được đưa ra trong bối cảnh các cuộc đàm phán ngừng bắn vào phút chót giữa Mỹ và Iran trở nên bất định, khi thỏa thuận đình chiến kéo dài hai tuần dự kiến sẽ hết hạn vào thứ Tư.

Trước đó, Nhà Trắng đã tạm hoãn chuyến đi dự kiến của Phó Tổng thống JD Vance tới Islamabad cho vòng đàm phán thứ hai, khi Tehran - ít nhất là ở thời điểm hiện tại - tỏ ra không sẵn sàng tiếp tục đối thoại.

Trong một bài đăng trên Truth Social công bố việc gia hạn ngừng bắn, ông Trump cũng cho biết quân đội Mỹ sẽ tiếp tục duy trì phong tỏa các cảng của Iran.

Khi triển vọng đàm phán trở nên không chắc chắn, cả hai bên đều cảnh báo rằng nếu không đạt được thỏa thuận, họ sẵn sàng nối lại xung đột.

Các lãnh đạo Pakistan, bao gồm Thủ tướng Shehbaz Sharif, đã làm việc tích cực đến tối muộn thứ Ba nhằm thúc đẩy hai bên đồng ý nối lại đàm phán ngừng bắn, theo hai quan chức giấu tên do không được phép phát ngôn với truyền thông.

Người phát ngôn Bộ Ngoại giao Iran, Esmail Baghaei, nói với truyền hình nhà nước rằng "chưa có quyết định cuối cùng" về việc tham gia đàm phán do "những hành động không thể chấp nhận được" từ phía Mỹ, dường như ám chỉ đến việc phong tỏa gần đây tại eo biển Hormuz.

Trong khi chuyến đi trở lại Islamabad của ông Vance bị hoãn, đặc phái viên của ông Trump là Steve Witkoff cùng con rể Jared Kushner dự kiến có mặt tại Washington chiều thứ Ba để tham vấn về hướng đi tiếp theo, theo một quan chức Mỹ giấu tên.

Quan chức này cảnh báo rằng ông Trump có thể thay đổi quyết định về việc đàm phán với Iran bất cứ lúc nào, đồng thời từ chối dự đoán điều gì sẽ xảy ra nếu lệnh ngừng bắn hiện tại hết hạn mà không có cuộc gặp mới. Người này cho biết ông Trump vẫn còn các lựa chọn khác ngoài việc nối lại không kích.

Cả hai bên vẫn giữ lập trường cứng rắn

Trước khi công bố gia hạn ngừng bắn, ông Trump cảnh báo rằng "rất nhiều bom đạn" sẽ "bắt đầu nổ" nếu không đạt được thỏa thuận trước thời hạn thứ Tư, trong khi trưởng đoàn đàm phán Iran tuyên bố Tehran có "những lá bài mới trên chiến trường" chưa được tiết lộ.

Một chỉ huy cấp cao của Lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran (IRGC) đe dọa sẽ phá hủy ngành dầu mỏ trong khu vực nếu chiến tranh với Mỹ bùng phát trở lại.

"Nếu các nước láng giềng phía nam cho phép kẻ thù sử dụng lãnh thổ của họ để tấn công Iran, họ có thể nói lời tạm biệt với khai thác dầu ở Trung Đông", Tướng Majid Mousavi nói với một trang tin Iran.

"Chìa khóa" eo biển Hormuz

Đặc phái viên Iran tại Liên Hợp Quốc cho biết Tehran đã "nhận được một số tín hiệu" rằng Mỹ sẵn sàng chấm dứt phong tỏa các cảng của Iran, dù Washington chưa đưa ra tuyên bố công khai.

Đại sứ Amir Saeid Iravani cho biết việc dỡ bỏ phong tỏa vẫn là điều kiện để Iran quay lại bàn đàm phán. Khi điều đó xảy ra, ông nói "tôi nghĩ vòng đàm phán tiếp theo sẽ diễn ra".

Mỹ áp đặt phong tỏa nhằm gây sức ép buộc Tehran chấm dứt việc kiểm soát eo biển Hormuz - tuyến hàng hải then chốt mà khoảng 20% lượng khí đốt tự nhiên và dầu thô toàn cầu đi qua trong điều kiện bình thường.

Việc Iran kiểm soát tuyến đường này đã đẩy giá dầu tăng mạnh. Dầu Brent - chuẩn tham chiếu quốc tế - giao dịch gần 95 USD/thùng vào thứ Ba, tăng hơn 30% so với ngày 28/2, thời điểm Israel và Mỹ tấn công Iran, khởi đầu cuộc xung đột.

Trước khi chiến sự bùng phát, eo biển Hormuz hoàn toàn mở cho vận tải quốc tế. Ông Trump yêu cầu các tàu thuyền phải được lưu thông trở lại không bị cản trở.

Cuối tuần qua, Iran cho biết đã nhận được các đề xuất mới từ Washington, nhưng cũng ám chỉ khoảng cách giữa hai bên vẫn còn lớn. Các vấn đề khiến vòng đàm phán trước thất bại bao gồm chương trình làm giàu hạt nhân của Iran, các lực lượng ủy nhiệm trong khu vực và vấn đề eo biển Hormuz.

Kỳ vọng của Pakistan

Các quan chức Pakistan bày tỏ tin tưởng rằng Iran sẽ cử phái đoàn tham gia nối lại các cuộc đàm phán - vốn được xem là cấp cao nhất giữa Mỹ và Iran kể từ Cách mạng Hồi giáo năm 1979. Vòng đàm phán đầu tiên diễn ra ngày 11 và 12/4 đã kết thúc mà không đạt được thỏa thuận.

Pakistan cho biết Ngoại trưởng Ishaq Dar đã gặp đại sứ Mỹ tại Islamabad vào thứ Ba để thúc giục gia hạn ngừng bắn. Ông Dar cũng đã gặp đại sứ Trung Quốc - đối tác thương mại quan trọng của Iran.

An ninh đã được tăng cường trên khắp thủ đô Pakistan, nơi chính quyền triển khai hàng nghìn nhân sự và tăng cường tuần tra trên các tuyến đường dẫn tới sân bay.

Kể từ khi chiến sự bắt đầu, ít nhất 3.375 người đã thiệt mạng tại Iran, theo số liệu của chính quyền nước này. Ngoài ra, 23 người đã thiệt mạng tại Israel và hơn một chục người tại các quốc gia Arab vùng Vịnh. 15 binh sĩ Israel tại Lebanon và 13 quân nhân Mỹ trên toàn khu vực cũng đã thiệt mạng.

Mai Lâm