Dầu khí Syria

Khủng hoảng chưa có lối thoát

21:05 | 11/08/2019

|
Các công ty tư nhân của Mỹ đang “cướp bóc” tài nguyên thiên nhiên Syria, đại diện Bộ Quốc phòng Nga ngày 4-8-2019 cho biết và nói thêm rằng, việc sản xuất dầu bất hợp pháp đang diễn ra ở những khu vực không được chính quyền trung ương Damas kiểm soát.

Sự gia tăng số lượng các công ty quân sự tư nhân của Mỹ gần đây đã được ghi nhận tại các cơ sở dầu mỏ ở Syria - Đại tướng Sergei Rudskoy, Cục trưởng Cục Tác chiến thuộc Bộ Tổng tham mưu Nga, tuyên bố. Theo ông, số lính đánh thuê tại Syria vượt quá 3.500 người (lực lượng chính thức của Mỹ tại Syria có khoảng 2.500 binh sĩ.

Theo Đại tướng Sergei Rudskoy, việc sản xuất nhiên liệu bất hợp pháp đang diễn ra trên các mỏ al-Omar, Tanaka và Konako ở tỉnh Deir ez-Zor. Nhưng đây chỉ là những mỏ dầu khí lớn nhất. Ngoài ra, các hoạt động tương tự cũng đã diễn ra tại một số mỏ nhỏ khác ở các tỉnh lân cận Hassaké và Racca - vùng lãnh thổ hiện do quân đội người Kurd thuộc Lực lượng Dân chủ Syria kiểm soát, sau khi đánh đuổi những kẻ khủng bố IS ra khỏi các vùng lãnh thổ này với sự giúp đỡ của người Mỹ.

khung hoang chua co loi thoat
Khai thác dầu lậu ở Syria

Ai buôn lậu dầu ở Syria?

Xét về trữ lượng dầu khí và mức độ sản xuất, Syria không so sánh được với các quốc gia khác trong khu vực, đặc biệt là các nước vùng Vịnh. Tuy nhiên, trước khi bắt đầu cuộc xung đột, Syria đã sản xuất gần 400.000 thùng dầu mỗi ngày, phần lớn được xuất khẩu sang châu Âu, mang lại vài tỉ euro mỗi năm cho chính quyền Damas.

Khi bắt đầu cuộc nội chiến ở Syria vào năm 2011, EU đã áp đặt các lệnh trừng phạt đối với Damas, nhất là với lĩnh vực dầu mỏ. Đặc biệt, các nước EU cấm nhập khẩu dầu và các sản phẩm dầu mỏ từ Syria. Hậu quả là vào thời điểm đó, sản xuất dầu của Syria đã đột ngột giảm xuống.

Ngoài ra, các mỏ dầu bị những kẻ khủng bố đánh chiếm bắt đầu tăng nhanh. Năm 2015, IS kiểm soát các vùng lãnh thổ rộng lớn ở Syria, bao gồm hầu hết các tỉnh Deir ez-Zor và Racca, cũng như một phần của tỉnh Hassaké, ảnh hưởng đến sản xuất dầu mỏ của Syria, vốn đã bị giảm hơn 10 lần so với trước chiến tranh, chỉ đạt khoảng 30.000 thùng/ngày.

Sự xuất hiện của những kẻ khủng bố không có nghĩa là việc sản xuất ở các mỏ dầu dừng lại. Ngược lại, buôn lậu dầu trở thành nguồn thu quan trọng cho lực lượng này, dù dầu được bán với giá thấp hơn nhiều so với giá thị trường. Thổ Nhĩ Kỳ khi đó là một trong những nước chính mua loại dầu giá rẻ này.

Theo các nhà quan sát, cuộc khủng hoảng trong quan hệ Nga - Thổ Nhĩ Kỳ lên đến đỉnh điểm vào tháng 11-2015 sau khi máy bay Nga Su-24 bị người Thổ Nhĩ Kỳ bắn rơi, một phần xuất phát từ loại dầu “bẩn” này.

Khi ấy, Nga mới triển khai chiến dịch chống khủng bố tại Syria. Các cuộc tấn công của không quân Nga nhằm mục đích đặc biệt là tước đi các nguồn tài trợ đến từ việc bán dầu lậu của những kẻ khủng bố. Các máy bay Nga đã tiến hành các cuộc tấn công lớn nhằm vào các đoàn xe chở dầu nhập lậu của IS đến Thổ Nhĩ Kỳ.

Trong thời gian này, tình hình của IS bắt đầu xấu đi. Với sự hỗ trợ của không quân Nga, các lực lượng Chính phủ Syria bắt đầu giành lại quyền kiểm soát các vùng lãnh thổ bị mất. Đồng thời người Kurd ở Syria cũng đã phát động một cuộc tấn công chống lại các căn cứ của lực lượng khủng bố.

Cuối cùng, cuối năm 2017, tổ chức IS gần như bị đẩy hoàn toàn khỏi các khu vực đã chiếm đóng ở Syria. Nhưng cuộc chiến chống khủng bố đã nhường chỗ cho một cuộc đối đầu mới. Người Kurd, sau khi tuyên bố thành lập khu vực tự trị riêng ở Syria vào tháng 3-2016, đã không trao trả các vùng lãnh thổ được giải phóng khỏi những kẻ khủng bố cho chính quyền trung ương Damas và quyết định tăng cường hợp tác với Mỹ. Ranh giới chia cắt giữa chính quyền Damas và lực lượng người Kurd là sông Euphrates. Phía Đông của dòng sông này do người Kurd chiếm đóng là nơi có những mỏ dầu, hiện đang được các công ty quân sự tư nhân của Mỹ kiểm soát việc khai thác.

Iran bị trừng phạt, Syria chịu họa lây

Khi cuộc xung đột xảy ra, Syria đã chuyển từ vị thế một nhà xuất khẩu sang nhà nhập khẩu dầu khí. Theo Bộ trưởng Dầu mỏ Syria Ali Ghanem, Syria cần

100.000-136.000 thùng dầu/ngày. Người Syria đang tự trang trải với số dầu ít ỏi của mình và phần còn lại được nhập khẩu, với giá trị 8,8 triệu USD/ngày. Đáng chú ý, việc nhập khẩu dầu bị đe dọa nghiêm trọng, vì Syria được Iran, một trong những đồng minh, cung cấp dầu.

Tình hình bắt đầu thay đổi khi Mỹ rút khỏi thỏa thuận hạt nhân Iran ký năm 2015 và sau đó áp đặt lại các lệnh trừng phạt đối với Iran. Tờ báo Syria Al-Watan cho biết, không có tàu chở dầu nào của Iran đến cảng Syria trong khoảng thời gian từ tháng 10-2018 đến tháng 5-2019 vì các quyết định trừng phạt của Washington.

Thông tin này ít được các phương tiện truyền thông quốc tế chú ý cho đến khi chính quyền ở Gibraltar, một lãnh thổ của Anh ở hải ngoại, đã bắt giữ một tàu chở dầu của Iran bị nghi mang dầu đến Syria vào ngày 4-7-2019 vì cáo buộc vi phạm lệnh trừng phạt của EU. Lúc này người ta mới biết được chính sách cấm vận Iran của Mỹ ảnh hưởng tới Syria như thế nào.

Sau các biện pháp của Mỹ chống lại Iran, người Syria phải đối mặt với tình trạng thiếu hụt nghiêm trọng các sản phẩm xăng dầu trong năm 2018 và 2019. Chính quyền Damas đã phải đưa ra các hạn chế trong việc bán xăng cho lái xe. Trong khi ở vùng ngoại ô Latakia vào mùa đông, do không có khí đốt, người dân đã phải đốn một lượng lớn cây cối để làm củi sưởi ấm. Cuộc khủng hoảng thiếu nhiên liệu cũng đã gây ra căng thẳng xã hội tại một số vùng ở Syria.

Lối thoát nào cho khủng hoảng?

Triển vọng ổn định tình hình thị trường dầu khí Syria chủ yếu vẫn phụ thuộc vào năng lực của chính quyền Damas trong việc khôi phục quyền kiểm soát đối với các mỏ dầu do người Mỹ và người Kurd ở phía Đông Euphrates nắm giữ. Người Syria đã nhiều lần cố gắng hòa giải, nhưng các cuộc tham vấn chỉ diễn ra khi người Mỹ thể hiện bằng hành động hoặc tuyên bố ý định giảm sự hỗ trợ cho đồng minh người Kurd của họ.

Chẳng hạn, vào tháng 6-2018, Mỹ và Thổ Nhĩ Kỳ đã phê duyệt một “lộ trình” để ổn định tình hình tại thành phố Manbij ở phía Bắc của Syria, bao gồm sự cần thiết phải loại bỏ quân đội người Kurd. Điều này đã khiến người Kurd ngồi vào bàn đàm phán với Damas. Tuy nhiên, cuộc đối thoại đã kết thúc trong bế tắc sau khi các thỏa thuận Mỹ - Thổ Nhĩ Kỳ chết yểu.

Các cuộc tham vấn đầy đủ giữa chính quyền Damas và người Kurd đã được nối lại khi Tổng thống Donald Trump vào cuối năm 2018 tuyên bố ý định rút quân đội Mỹ ra khỏi Syria. Nhưng sau khi ông chủ Nhà Trắng nói lại rằng người Mỹ sẽ ở lại Syria trong một thời gian không xác định, thì mối quan hệ hợp tác giữa các phái ở Syria đã tan thành mây khói.

Tình hình hiện nay còn tồi tệ hơn. Với những khó khăn của Damas trong việc đáp ứng nhu cầu dầu mỏ và các sản phẩm dầu mỏ, với sự im lặng của Mỹ, người Kurd thậm chí còn trở nên ít hòa giải hơn và còn đưa ra các điều kiện để hòa giải. Họ yêu cầu chính quyền Syria “liên bang hóa” và trao quyền tự chủ cho người Kurd. Tuy nhiên điều này có nguy cơ làm tan rã và sụp đổ Syria.

Trong lúc chờ đợi một cuộc đối thoại thực sự giữa người Kurd và Chính phủ Syria, người Mỹ kiếm tiền bằng cách kiểm soát các mỏ dầu ở phía Đông sông Euphrates.

Việc buôn lậu dầu của những kẻ khủng bố, các lệnh trừng phạt, chiến tranh, hành động của người Kurd và đồng minh Mỹ đã làm tổn hại nghiêm trọng nền kinh tế Syria. Bộ trưởng Dầu mỏ Syria Ali Ghanem cho biết hồi tháng 4-2018 rằng, thiệt hại trực tiếp và gián tiếp trong lĩnh vực dầu mỏ của Syria lên tới 74 tỉ USD.

S.Phương