Giá dầu giảm: Kẻ khóc người cười

07:00 | 05/11/2014

|
(Petrotimes) - Kể từ tháng 6, giá dầu đã giảm từ 115USD xuống còn 85USD cho một thùng dầu thô Brent - tức là giảm khoảng một phần tư so với trước đó. Nếu giá ổn định ở mức hiện nay, người tiêu dùng sẽ giảm được khoảng 1 nghìn tỉ USD mỗi năm tiền mua xăng dầu.

Năng lượng Mới số 371

Đây sẽ là một liều thuốc hữu ích cho nền kinh tế thế giới đang đình trệ. Nó cũng sẽ có những tác động chính trị lớn. Đối với một số chính phủ, đây sẽ là một cơ hội hiếm có; với những người khác, đây sẽ là một mối đe dọa.

Dự đoán giá dầu là công việc khó khăn. Sự giảm giá của 3 tháng vừa rồi là một phần kết quả của các diễn biến ngắn hạn và đầy bất ngờ của tình hình thế giới. Ai có thể ngờ rằng một Lybia hỗn loạn, tàn phá do chiến tranh lại có thể tăng sản lượng khai thác dầu nhiều hơn tới 40% vào cuối tháng 9 so với chỉ một tháng trước đó? Quyết định tăng sản lượng để bảo vệ thị phần và làm tổn thương các đối thủ khai thác đá phiến Mỹ của Arập Xêút cũng là một bất ngờ. Cũng có thể sự giảm giá dầu đã được phóng đại bởi các nhà đầu cơ khi tung dầu dự trữ ra thị trường với hy vọng sai lầm rằng giá sẽ tăng trở lại.

Những cú sốc địa chính trị có thể gây bất ngờ, cả theo nghĩa tích cực lẫn tiêu cực. Arập Xêút có thể quyết định trở lại vị trí ấn định giá cả tự phong của mình và cắt giảm sản lượng để đẩy giá tăng lên. Với việc chiến tranh rình rập Iraq, Libya và Nigeria vẫn còn mong manh, nguồn cung cấp vẫn dễ bị tổn thương trước tình trạng hỗn loạn.

Diễn biến của giá dầu từ tháng 1 đến tháng 10/2014

Tuy nhiên, đa phần những nguyên nhân của việc hạ giá đều có thể được duy trì. Tình trạng bất ổn kinh tế - nhân tố đè gánh nặng lên nhu cầu của thế giới - có vẻ sẽ không được hóa giải trong một sớm một chiều, mặc dù giá dầu giảm là một liều thuốc bổ cho khủng hoảng. Việc các quốc gia tích cực dữ trữ dầu do giá cao và các quy định xanh sẽ khiến giá dầu càng ít biến động. Những chiếc xe hơi đời mới trung bình tiêu thụ ít hơn 25% xăng cho mỗi dặm so với 10 năm trước đây. Một số nhà quan sát cho rằng các nước giàu đã đạt đến "đỉnh cao về xe hơi" và số lượng xe hơi chạy bằng dầu sẽ suy giảm trong dài hạn. Ngay cả giá thấp hơn khuyến khích mọi người lái xe nhiều hơn, ý tưởng tiết kiệm năng lượng sẽ không đột nhiên bị phá bỏ.

Các nguồn cung phụ cũng đóng vai trò rất quan trọng. Các khoản đầu tư cho dầu lửa mất nhiều năm để lập kế hoạch và đến một thời điểm nhất định, không thể dừng lại một cách dễ dàng. Cuộc cách mạng khai thác dầu sử dụng kỹ thuật thủy lực bẻ gãy (fracking) có khả năng vẫn sẽ được tiếp tục, bất chấp những cảnh báo về nguy cơ hủy hoại môi trường. Kể từ đầu năm 2010, Hoa Kỳ - nước đi đầu trong việc sử dụng công nghệ fracking, đã tăng sản lượng thêm hơn 3 triệu thùng mỗi ngày lên thành 8,5 triệu thùng/ngày. Dầu đá phiến tương đối đắt đỏ bởi vì nó được lấy từ những giếng nhỏ có tuổi thọ ngắn ngủi. Các nhà phân tích cho rằng 1/3 giếng sẽ mất lợi nhuận nếu giá xuống còn dưới 80USD một thùng, do đó việc sản xuất dầu đá phiến sẽ tạo ra một mức sàn cho giá. Tuy nhiên sàn rồi sẽ chùng. Điểm hòa vốn đang giảm dần.

Đối với các chính phủ ở các nước tiêu thụ dầu, sự giảm giá khiến ngân sách không còn phải oằn mình như trước. Trung Quốc là nước nhập khẩu ròng lớn thứ hai thế giới về dầu. Dựa trên số liệu năm 2013, mỗi 1 USD giảm giá dầu giúp nước này tiết kiệm được một khoản 2,1 tỉ USD hằng năm. Sự sụt giảm gần đây, nếu duy trì, làm giảm hóa đơn nhập khẩu của Trung Quốc một khoản 60 tỉ USD. Hầu hết các mặt hàng xuất khẩu của nước này là hàng hóa gia công có giá chưa giảm. Trừ khi cầu yếu thay đổi điều trên, lượng ngoại tệ thu được sẽ tiếp tục tăng lên, cùng với đó mức sống cũng sẽ được cải thiện. Dầu rẻ hơn cũng sẽ giúp chính phủ làm sạch bầu không khí bị ô nhiễm nặng nề của Trung Quốc bằng cách loại bỏ dần các loại nhiên liệu không thân thiện với môi trường, chẳng hạn như động cơ diesel. Một cách tổng quát, việc giá dầu giảm sẽ hỗ trợ những nỗ lực của chính phủ trong việc giảm trợ cấp nhiên liệu. Trợ cấp nhiên liệu cũng lấy đi một lượng lớn ngân sách ở nhiều nước phát triển khác: 20% chi tiêu công ở Indonesia và 14% ở Ấn Độ (bao gồm cả phân bón và thức ăn). Mức giá thấp hơn cho các chính phủ cơ hội để tiêu tiền hiệu quả hơn hoặc trả lại cho người nộp thuế. Vào tuần trước, Ấn Độ đã mở đường bằng việc thông báo chấm dứt trợ cấp cho động cơ diesel.

Ngược lại, đối với những chính phủ đã sử dụng nguồn thu được hưởng lợi từ mức giá cao để thực hiện các chính sách đối ngoại táo bạo, mọi thứ có thể trở nên khó chịu. Dễ bị tổn thương nhất là Venezuela, Iran và Nga.

Nước có khả năng gục ngã đầu tiên có thể là Venezuela. Ngân sách của Venezuela dựa trên dầu ở mức giá 120USD/ thùng. Ngay cả trước khi giá giảm, nước này đã phải chật vật để trả nợ. Cùng với đó, dự trữ ngoại tệ giảm dần, lạm phát hoành hành và Venezuela đang phải chịu đựng tình trạng thiếu nhu yếu phẩm như bột và giấy vệ sinh.

Iran cũng đang ở một vị trí khó khăn. Nước này cần dầu ở mức giá khoảng 140USD một thùng để cân bằng ngân sách với các chương trình chi tiêu xa hoa của cựu Tổng thống Mahmoud Ahmedinejad. Các lệnh cấm vận được thiết kế để ngăn chặn chương trình hạt nhân của Iran khiến nước này đặc biệt dễ bị tổn thương.

So với hai nước trên, Nga có thể có nhiều thời gian hơn. Một đồng tiền mất giá đồng nghĩa với việc giá trị đồng rúp của doanh thu bán dầu đã giảm xuống thấp hơn giá trị đồng đôla thu được từ cùng một sản lượng dầu, làm đệm cho doanh thu từ thuế và hạn chế thâm hụt ngân sách. Nga có thể có khả năng đối phó với mức giá hiện nay trong khoảng thời gian từ 18 tháng đến 2 năm. Các lệnh cấm vận đang khiến nền kinh tế trở nên ngột ngạt và làm cho việc vay vốn trở nên khó khăn. Những người có gia cảnh khó khăn tại Nga sẽ ít có khả năng mua hàng hóa tiêu dùng và thực phẩm nhập khẩu.

Người ta hoan nghênh tác động của việc giảm giá dầu lên các quốc gia như Iran, Venezuela và Nga. Tuy nhiên điều đó cũng là một nguy cơ bất ổn. Tương tự như vậy, vỡ nợ ở Venezuela có thể gây ra những hậu quả nghiêm trọng không chỉ đối với Venezuela mà còn cho các nước vùng Caribe đã trở nên phụ thuộc vào viện trợ từ nước này. Giá dầu rẻ hơn là một điều đáng hoan nghênh, tuy nhiên điều này cũng có cái giá của nó.

Phúc Lê (Theo The Economist)