Bài toán năng lượng Nga - EU - Ukraine - Mỹ

08:38 | 02/10/2019

|
Ngày 19-8-2019, Tổng thống Pháp Emmanuel Macron đã tiếp đón Tổng thống Nga Vladimir Putin tại Paris. Do Ukraine vẫn đang là vật cản giữa phương Tây và Nga, vì thế Tổng thống Pháp đã giải thích rằng, ông chưa muốn mời Nga ngay lập tức trở lại G7.

Một cuộc họp giữa Nga, Ukraine, Đức, Pháp bàn về hòa bình ở Ukraine có thể sớm được tổ chức. Bầu không khí ngoại giao giữa EU và Nga dường như đang ấm lại, các cuộc đàm phán tại Bruxelles về việc vận chuyển khí đốt của Nga tới châu Âu qua Ukraine đã đạt được kết quả đáng khích lệ.

Vòng đàm phán mới diễn ra vào ngày 19-9-2019 tại Bruxelles giữa Kiev và Moskva được cho là “mang tính xây dựng” mặc dù các bên không đạt được thỏa thuận về việc vận chuyển khí đốt của Nga sang EU thông qua Ukraine. Tuy nhiên, các bên đã đồng ý tiếp tục các cuộc thảo luận.

bai toan nang luong nga eu ukraine my
Lắp đặt đường ống Nord Stream 2

Ủy viên Năng lượng EU Maros Sefcovic nói trong một cuộc họp báo ngày 19-9-2019: “Về nguyên tắc, chúng tôi đã quyết định rằng hợp đồng trung chuyển khí đốt của Nga qua châu Âu đi ngang lãnh thổ Ukraine trong tương lai sẽ dựa trên luật pháp và quy tắc của EU”. Chính phủ Ukraine đã quyết định phê duyệt “tách riêng” các hoạt động sản xuất và phân phối của Naftogaz, công ty năng lượng nhà nước, để tôn trọng các quy tắc của châu Âu, bằng cách tạo ra một nhà điều hành mới.

Thỏa thuận quá cảnh giữa Nga và Ukraine sẽ chấm dứt vào cuối năm 2019 và hai quốc gia này đã không thể đi đến việc gia hạn cho thỏa thuận. Tuy nhiên, việc ông Volodymyr Zelensky lên làm Tổng thống Ukraine vào tháng 5-2019, phần nào làm dịu mối quan hệ giữa hai nước.

Vào cuối năm 2019, hai đường ống dẫn khí - Nord Stream 2 nối Nga với Đức và Turkish Stream - dự kiến sẽ đi vào hoạt động, đều bỏ qua lãnh thổ Ukraine, tước đi một lượng tài chính đáng kể với Kiev. Mỹ rất phản đối Nord Stream 2, đe dọa bằng các biện pháp trừng phạt. Quan điểm này được ủng hộ mạnh mẽ bởi Tổng thống Ukraine, người đã yêu cầu Washington đưa ra các lệnh trừng phạt kinh tế mới đối với Nga. Tuy nhiên, Moskva hy vọng “chính quyền mới của Ukraine sẽ có một cách tiếp cận thực tế đối với việc tiếp tục vận chuyển qua lãnh thổ của họ sau năm 2019”, Bộ trưởng Bộ Năng lượng Nga Alexander Novak nói.

Liên quan đến vấn đề vận chuyển khí đốt của Nga qua Ukraine sang châu Âu, báo Sputnik của Nga đã có cuộc phỏng vấn Philippe Sébille-Lopez, chuyên gia về năng lượng, Giám đốc Geopolia, công ty nghiên cứu, tư vấn và đào tạo về địa chính trị và tình báo kinh tế, đồng thời cũng bàn luận về quyết định của Tòa án Công lý EU (CJEU) ngày 10-9-2019 ủng hộ Ba Lan chống lại Gazprom.

Sputnik: Đâu là mấu chốt của cuộc đàm phán ba bên giữa EU, Nga và Ukraine?

Philippe Sébille-Lopez: Không chỉ là vấn đề khí đốt trong các cuộc đàm phán này. Các cuộc đàm phán theo Định dạng Normandy để thực hiện Thỏa thuận Minsk về hòa bình Ukraine sẽ sớm diễn ra. Tất cả những điều này là một phần của quá trình đàm phán rộng hơn cuộc đàm phán ngày 19-9. Cuộc đàm phán này sẽ giải quyết tất cả các vấn đề năng lượng, bao gồm cả khối lượng khí sẽ tiếp tục vận chuyển qua Ukraine từ Nga.

Sputnik: Làm thế nào để giải thích tranh chấp về việc vận chuyển khí đốt từ Nga sang châu Âu?

Philippe Sébille-Lopez: Mọi thứ đều liên quan đến Dự án Nord Stream 2. Phán quyết của CJEU liên quan đến đường ống khí đốt Opal, vận chuyển khí đốt Nga từ Nord Stream 1. Phán quyết này sẽ làm phức tạp thêm cho Nord Stream 2, bởi vì hai đường ống trên được nối với nhau. Nord Stream 2 nhằm mục đích định tuyến lại nhiều hơn khối lượng khí đi qua Ukraine (đường ống Nord Stream 1 và 2 đi đến Biển Bắc, tránh quá cảnh qua Ukraine hoặc Ba Lan).

Ngoài ra còn có thêm hai nhánh của đường ống Dòng chảy Thổ Nhĩ Kỳ (Turkish Stream), bao gồm cả nhánh dẫn đến phần phía Tây của Thổ Nhĩ Kỳ và sẽ thay thế 16 tỉ m3/năm trước đây được chuyển qua phía Bắc, qua Ukraine. Đối với Turkish Stream 2, một vấn đề sẽ đặt ra cho Bulgaria là đầu cầu của đường ống này ở châu Âu. Phán quyết của CJEU cùng với việc sửa đổi chỉ thị về khí đốt được EU đưa ra tháng 6 năm ngoái, sẽ càng làm phức tạp thêm các dự án đường ống của Nga đến EU, cả cho Nord Stream 2 và Turkish Stream 2.

Sputnik: Chính xác thì Nord Stream 2 đã đi được đến đâu?

Philippe Sébille-Lopez: Đối với Nord Stream 2, việc lắp đặt đường ống dẫn khí đã tiến triển rất tốt, đi được phần lớn tuyến đường 1.200km, nhưng vẫn cần phải hoàn thành các điểm ở Nga và đến Đức. Đặc biệt, có vấn đề về tuyến đường đi qua vùng đặc quyền kinh tế của Đan Mạch quanh đảo Bornholm, vì Đan Mạch vẫn chưa có câu trả lời dứt khoát cho Gazprom và các nhà khai thác của Nord Stream 2.

Sputnik: Ông giải thích phán quyết của CJEU về vận chuyển khí giữa Ba Lan và Nga như thế nào? Điều gì hạn chế việc vận chuyển khí qua đường ống Opal?

Philippe Sébille-Lopez: Đó là một yêu cầu từ Ba Lan, được hỗ trợ bởi Litva và Latvia. Các quốc gia này đã tố cáo đặc quyền của Gazprom mà Ủy ban châu Âu, nhất là Đức, đã trao cho tập đoàn Nga để quản lý đường ống Opal năm 2016 so với quy định ban đầu, được đưa ra vào năm 2009. Đặc quyền này cho phép Gazprom đưa vào đường ống lượng khí bổ sung, trái với những gì đã được ký kết ban đầu. Do đó, Ba Lan đã chống lại quyết định này của Ủy ban châu Âu để nói rằng, trên thực tế, lợi ích của họ, đặc biệt liên quan đến quyền quá cảnh, đã không được xem xét. Bằng cách phớt lờ các lợi ích của Ba Lan, khi cấp phép đặc quyền này cho Gazprom vào năm 2016, Ủy ban châu Âu đã không hoàn thành nhiệm vụ của mình.

Vào cuối năm 2019, hai đường ống dẫn khí - Nord Stream 2 nối Nga với Đức và Turkish Stream - dự kiến sẽ đi vào hoạt động, đều bỏ qua lãnh thổ Ukraine, tước đi một lượng tài chính đáng kể với Kiev. Mỹ rất phản đối Nord Stream 2, đe dọa bằng các biện pháp trừng phạt.

Sputnik: Trong trường hợp này, CJEU dựa trên nguyên tắc đoàn kết năng lượng. Đó là gì?

Philippe Sébille-Lopez: Định nghĩa của nguyên tắc này không rõ ràng. Hơn nữa, khi xem xét quyết định của CJEU ngày 10-9, chúng ta thấy rằng nó dựa trên quyết định của Hội đồng châu Âu ngày 4-2-2011 “nhấn mạnh sự cần thiết phải hiện đại hóa và phát triển cơ sở hạ tầng năng lượng của châu Âu và kết nối các mạng lưới xuyên biên giới để tạo sự đoàn kết giữa các quốc gia thành viên, các tuyến vận chuyển hoặc trung chuyển khác và các nguồn năng lượng khác phải tạo điện kiện để các nguồn năng lượng tái tạo phát triển và cạnh tranh với các nguồn năng lượng truyền thống”.

Nguyên tắc đoàn kết được chính thức hóa bằng một quyết định của Hội đồng châu Âu năm 2011, nhưng rất mơ hồ.

Sputnik: EU giúp thiết lập các kết nối này như thế nào?

Philippe Sébille-Lopez: Những kết nối này nhằm tạo thuận lợi cho thương mại nội khối châu Âu, từ quốc gia này sang quốc gia khác, đặc biệt là ngăn chặn một quốc gia phụ thuộc vào một nguồn cung cấp duy nhất. Đó là một biện pháp an toàn cung ứng và giống như bất kỳ biện pháp an toàn nào khác, nó có một vế chính trị. Người ta có thể lấy ví dụ về hệ thống đường ống kết nối giữa Ba Lan và Slovakia, mà EU đầu tư 100 triệu euro, tương đương 40% chi phí cho dự án của đường ống dài 160km này. Chỉ riêng với dự án này, Ba Lan đã giành mất 14% tổng mức đầu tư cho các dự án năng lượng (điện và khí đốt) của EU cho năm 2019.

Hầu hết các dự án này để tăng cường kết nối Bắc - Nam, rõ ràng là gây hại cho những dự án cung cấp khí đốt của Nga từ Đông sang Tây. Chiến lược Bắc - Nam này là một trong những trụ cột của chương trình BABS (Baltic, Adriatic, Biển Đen) của Mỹ để cung cấp cho châu Âu khí đốt tự nhiên hóa lỏng (LNG) của Mỹ thông qua Baltic, Adriatic và Biển Đen. Ba Lan là một trong những đầu cầu đầu tiên của dự án này trên vùng Baltic. Ba Lan đã ký hai hợp đồng cung cấp LNG của Mỹ.

S.Phương